Azərbaycan dünyanın 119 ölkəsi arasında 57-ci yerdədir


Davosda keçirilmiş Dünya İqtisadi Forumu  təhsil sahəsində də dünya ölkələri  üçün mühüm əhəmiyyət daşıyan hədəflərin müəyyən olunması baxımından  maraq doğurur.  Hər il olduğu kimi, bu il də Forum dünyanın gələcək siyasi, iqtisadi mənzərəsinə dair aktual sessiyaları ilə yanaşı, həm də təhsillə bağlı hesabatları ilə yadda qaldı.    

Forum çərçivəsində dünya ölkələrinin təhsil sistemlərinin müqayisəli təhlilinə həsr olunmuş İstedadların  Rəqabətə Davamlılığının 2018-ci il  Qlobal İndeksi  (Global Talent Competitiveness Index- GTCI) adlı məruzə açıqlanıb.  İlk dəfə 2013-cü ildə dərc olunmuş Qlobal İndeksin  əsas  hədəfi  ölkələrin istedadların cəlb edilməsi və  inkişafına sərf etdiyi resursların və səylərin qiymətləndirilməsidir.  Məruzədən aydın olur ki, hansı ölkələr ən istedadlı mütəxəssislərin cəlb edilməsi üçün ən əlverişli şəraiti yaradır. İndeks ölkələrə texniki sahələrdə vərdişlərə sahib olan istedadları cəlb etməyə, onları ölkədə saxlamağa və inkişaf etdirməyə imkan verən siyasət və təcrübəni, həmçinin innovasiyalarla bağlı olan sahibkarlıq  və liderlik  vərdişlərini, insan kapitalının keyfiyyətini  qiymətləndirir. Tədqiqatda texnoloji dəyişikliklərin  rəqabətə davamlılığa təsirinə baxılır və qeyd olunur ki,  maşınların bütün səviyyələrdə iş yerlərini  sıxışdırması tendensiyasına baxmayaraq, texnologiyalar həmçinin yeni imkanlar yaradır. Əsas bacarıqlar, hansılar ki, müvəffəqiyyətin  açarıdır,  bu,  həm  yeni texnologiyalarla, həm də insanlarla  işləmək bacarığı, çeviklik və əməkdaşlıqdır. Ümumi “istedadların indeksi” altı meyar əsasında hesablanır.  Analitiklər ölkələrdən hər birində əmək bazarında mövcud  normativ şəraiti; karyeranın artması üçün şansları; işəgötürənlər tərəfindən bütün dünya ölkələrindən  istedadların cəlb olunması imkanlarını; peşəkar işçi heyətin saxlanması qabiliyyətini; əməkdaşların istehsal vərdişlərini və qlobal biliklərini  (təhsilin səviyyəsi  innovasiya istehsalı və innovativ sahibkarlıq fəallığı üçün nə dərəcədə kifayətdir)  qiymətləndiriblər.

Fransanın   biznes-məktəbi INSEAD,   “Tata Communications”  telekommunikasiya şirkəti və  HR-qərarlarının həlli üzrə dünyanın ən böyük şirkəti olan “Adecco Group” tərəfindən tərtib edilən  İstedadların Rəqabətə Davamlılığının 2018-ci il  Qlobal İndeks cədvəlinə (www.insead.edu/sites/default/files/assets/dept/globalindices/docs/GTCI-2018-report.pdf)  İsveçrə başçılıq edir.  İsveçrə əvvəlki kimi istedadların rəqabətə davamlılığının səviyyəsinə görə  sıralamaya  liderlik edir, onu siyahıda Sinqapur və ABŞ təqib edir. İlk “5” likdə Norveç və İsveç də yer alıb.  Finlandiya əvvəlki illə müqayisədə öz nəticələrini üç mövqe yaxşılaşdıraraq  6-cı sırada yer ala bilib. Reytinqin yüksək  sıralarında qərar tutmuş ölkələrə yaxşı inkişaf etmiş təhsil sistemi,  çevik nizamasalma və əlverişli biznes-landşaftı, personalın sosial müdafiəsi, daxili və xarici aşkarlıq xasdır.

Global Talent Competitiveness Index-in  təqdimatı mərasimində xüsusi məruzəçi kimi çıxış edən Helsinki şəhərinin təhsil və tərbiyə məsələləri üzrə vitse-burqomistri  Pia Pakarinen qeyd edib: “Mən şadam ki, cazibədarlığın səviyyəsinin müqayisəsi əsasında  bizim məktəb sistemimiz ən yüksək dünya səviyyəsindədir. Təhsil, sosial mobillik və bərabərlik  Finlandiya brendinin güclü tərəfləridir”.

Bütövlükdə, Avropa ölkələri  GTCI  reytinqində üstün mövqedədirlər.  Builki  nəşr həmçinin göstərib ki,  siyahının ilk 10-luğunda olan ölkələri bir neçə başlıca ümumi xüsusiyyət və bir ciddi cəhət birləşdirir: onların hamısı inkişaf etmiş yaxşı təhsil sisteminə malikdirlər, müasir əmək bazarı şəraitində işə düzəlmə üçün lazım olan  sosial bacarıqlar və kommunikasiya  vərdişləri təqdim edirlər. Reytinqin nəticələrinə əsasən bugünkü reallıq üçün bir neçə nəticə çıxarmaq olar: məhz kadrların  rəqabətə davamlılığı sosial mühitdən və iqtisadiyyatdan ayrı mövcud deyil. Ayrıca götürülmüş hər hansı bir ölkədə ümumdaxili məhsulun həcmi  və  texnologiyaların inkişaf səviyyəsi nə qədər yüksəkdirsə, təhsilin və tibbin keyfiyyəti də daha yaxşıdır. Bu isə daim xaricdən ölkəyə  “beyin axını”nın artımına  aparır.  Həmçinin etnik müxtəliflik və gender hüquq bərabərliyi də istedadların  cəlb edilməsində böyük rol  oynayır. Gələcəkdə insanların eyni zamanda, bir neçə işəgötürənlə işləməsi istisna olunmur, buna görə də istedadlar bazarında rəqabətə davamlı qalmaq üçün bir çox ölkələrə daha çox sayda şirkət cəlb etmək lazım olacaq.

Qeyd edək ki,  builki tədqiqatda  119 ölkənin uğurları müqayisə edilir. Qlobal indeksdə ölkəmiz də uğurla təmsil olunur.  Yüksək gəlirli ölkələr qrupunda yer alan Azərbaycan 43.63 balla  57-ci yerdədir.  Ölkəmiz  istedadların rəqabətlilik qlobal indeksinə əsasən  Türkiyə,  İran İslam Respublikası,  Rumıniya, Ukrayna, Serbiya, Meksika, Braziliya, Hindistan, Moldova və Cənubi  Qafqazın digər ölkələrini geridə qoyub.

Qeyd edək ki,  Azərbaycan həm də  Dünya İqtisadi Forumunun nüfuzlu indeksi sayılan “İnklüziv İnkişaf İndeksi 2018”də inkişaf etməkdə olan ölkələr sırasında üçüncü, MDB məkanında isə birinci yerdə qərarlaşıb. 2017-2018-ci illər üzrə rəqabətqabiliyyətlilik reytinqində isə 137 ölkə arasında kifayət qədər uğurlu sayılmalı olan 35-ci yeri tutub.

 

 

 

 

Tutduğu yer

Ölkə

Topladığı bal

1.

İsveçrə

79.90

2.

Sinqapur

78.42

3.

Amerika Birləşmiş Ştatları

75.34

4.

Norveç

74.56

5.

İsveç

74.32

6.

Finlandiya

73.95

7.

Danimarka

73.79

8.

Birləşmiş Krallıq

73.11

9.

Niderland

72.56

10.

Lüksemburq

71.64

11.

Avstraliya

71.61

12.

Yeni Zelandiya

71.52

13.

İrlandiya

71.38

14.

İslandiya

70.48

15.

Kanada

69.63

16.

Belçika

69.56

17.

Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri

68.88

18.

Avstriya

68.63

19.

Almaniya

67.77

20.

Yaponiya

62.63

21.

Fransa

62.61

22.

Estoniya

61.93

23.

Qətər

61.90

24.

İsrail

61.79

25.

Çex Respublikası

60.02

26.

Malta

58.77

27.

Malayziya

58.51

28.

Sloveniya

55.77

29.

Portuqaliya

55.75

30.

Koreya Respublikası

55.57

31.

İspaniya

54.91

32.

Litva

53.31

33.

Çili

52.95

34.

Latviya

52.27

35.

Kosta-Rika

51.38

36.

İtaliya

50.55

37.

Kipr

50.29

38.

Bəhreyn

50.16

39.

Polşa

50.06

40.

Slovakiya

50.02

41.

Səudiyyə Ərəbistanı

49.61

42.

Yunanıstan

48.21

43.

Çin

48.01

44.

Uruqvay

47.67

45.

Panama

46.88

46.

Mavrikiya

46.79

47.

Bolqarıstan

45.72

48.

Xorvatiya

45.42

49.

Argentina

44.92

50.

İordaniya

44.70

51.

Qazaxıstan

44.44

52.

Macarıstan

44.25

53.

Rusiya Federasiyası

44.22

54.

Filippin

44.17

55.

Trinidad və Tobaqo

44.02

56.

Oman

43.93

57.

Azərbaycan

43.63

58.

Monteneqro

43.47

59.

Makedoniya

43.08

60.

Livan

41.91

61.

Ukrayna

41.50

62.

Botsvana

41.27

63.

Cənubi Afrika Respublikası

41.22

64.

Rumıniya

41.13

65.

Küveyt

40.85

66.

Ermənistan

40.76

67.

Kolumbiya

40.57

68.

Türkiyə

40.45

69.

Serbiya

40.05

70.

Tailand

39.96

71.

Meksika

39.08

72.

Gürcüstan

38.89

73.

Braziliya

38.86

74.

Peru

38.51

75.

Monqolustan

38.29

76.

Ruanda

38.07

77.

İndoneziya

38.04

78.

Albaniya

37.47

79.

Dominikan Respublikası

37.25

80.

Namibiya

37.00

81.

Hindistan

36.78

82.

Şri-Lanka

36.75

83.

Tunis

36.40

84.

Qvatemala

36.18

85.

Ekvador

36.03

86.

Moldova Respublikası

35.78

87.

Vyetnam

35.55

88.

Keniya

34.87

89.

Bosniya-Herseqovina

34.15

90.

Qana

33.58

91.

Butan

33.54

92.

Honduras

33.26

93.

Qırğızıstan

33.20

94.

İran İslam Respublikası

32.57

95.

Laos

32.38

96.

Qambiya

32.00

97.

Seneqal

31.98

98.

Mərakeş

31.86

99.

Paraqvay

31.83

100.

Salvador

29.56

 

Oruc MUSTAFAYEV