Dünya universitetlərində tələbə yeməyi neçəyə başa gəlir?
Universitet həyatı tələbələrin yalnız təhsil deyil, gündəlik yaşayış xərcləri ilə də üzləşdiyi bir dövrdür. Bu xərclərin ən vacib hissələrindən biri isə qidalanmadır. Dünyanın müxtəlif ölkələrində universitet yeməkxanalarında və tələbə şəhərciklərində yemək qiymətləri ciddi şəkildə fərqlənir. Qiymətlər ölkənin iqtisadi vəziyyəti, universitetin tipi (dövlət və ya özəl), subsidiyalar və tələbə həyatının ümumi səviyyəsi ilə əlaqəlidir.
Avropa universitetlərində yemək qiymətləri
Bir çox Avropa ölkəsində dövlət universitetləri tələbələrə subsidiyalı yemək təqdim edir. Məsələn, Almaniya universitetlərində tələbə yeməkxanaları (“Mensa”) olduqca məşhurdur. Burada bir tələbə naharı orta hesabla 3–5 avroya başa gəlir. Vegetarian yeməklər isə daha ucuz olur.
Fransa universitetlərində dövlət dəstəyi ilə fəaliyyət göstərən restoranlarda yemək qiymətləri təxminən 3.30–4 avro arasında dəyişir. Bu sistem tələbələrin sosial rifahını qorumaq məqsədi daşıyır.
Skandinaviya ölkələrində isə vəziyyət fərqlidir. İsveç və Norveç kimi ölkələrdə yaşayış xərcləri yüksək olduğuna görə tələbə yeməkləri 8–12 avroya qədər yüksələ bilir.
ABŞ və Kanadada tələbə yeməyi
ABŞ universitetlərində tələbələr adətən “meal plan” adlanan paket sistemindən istifadə edirlər. Bu paketlər semestr üzrə ödənilir və aylıq hesablandıqda tələbənin yemək xərci təxminən 300–700 dollar arasında dəyişə bilər. Məsələn, böyük kampuslara malik universitetlərdə bir yeməyin orta qiyməti 8–15 dollar olur. Fast-food seçimləri daha ucuz olsa da, sağlam qidalanma daha baha başa gəlir.
Kanada universitetlərində isə orta tələbə yeməyi qiyməti 7–12 Kanada dolları civarındadır.
Asiya universitetlərində qiymətlər
Çin və Hindistan universitetlərində yemək daha münasibdir. Dövlət subsidiyaları və aşağı əməliyyat xərcləri səbəbindən tələbələr kampus daxilində 1–3 dollar arası qiymətə yemək tapa bilirlər.
Yaponiya universitetlərində isə keyfiyyətli və balanslı yeməklər orta hesabla 4–7 dollara təqdim olunur.
Yaxın Şərq və Türkiyə təcrübəsi
Türkiyə dövlət universitetlərində tələbə yeməkləri uzun müddət subsidiyalı olub. Hazırda bir çox universitetdə nahar qiyməti təxminən 20–40 türk lirəsi arasındadır. Bəzi Körfəz ölkələri universitetlərində isə beynəlxalq tələbələr üçün yemək paketləri ayrıca ödənişlə təqdim edilir və qiymətlər daha yüksək ola bilir.
Qiymətlərə təsir edən əsas faktorlar
Tələbə yeməklərinin qiymətinə bir neçə amil təsir edir:
- Dövlət subsidiyaları
- Ölkədə inflyasiya səviyyəsi
- Universitetin özəl və ya dövlət olması
- Kampusun yerləşdiyi şəhər
- Yeməyin keyfiyyəti və çeşidi
- Tələbə sayı və logistika xərcləri.
Azərbaycan universitetləri ilə müqayisə
Azərbaycan universitetlərində tələbə yeməklərinin qiyməti son illərdə inflyasiya və ərzaq xərclərinin təsiri ilə dəyişsə də, bir çox dövlət universitetində yemək hələ də nisbətən əlçatan hesab olunur. Universitet yeməkxanalarında sadə bir nahar adətən 3–7 manat arasında dəyişir. Daha geniş menyu və ya xüsusi yeməklər isə 8–12 manata qədər yüksələ bilir.
Paytaxt Bakıdakı iri universitetlərdə fəaliyyət göstərən yeməkxanalar qiymət və xidmət baxımından bir-birindən fərqlənir. Özəl universitetlərdə yemək qiymətləri adətən daha yüksək olur və bəzi hallarda tələbələr yaxınlıqdakı kafe və restoranlardan istifadə etməyə üstünlük verirlər.
Azərbaycanı digər ölkələrlə müqayisə etdikdə maraqlı mənzərə ortaya çıxır. Məsələn:
-Almaniya və Fransa kimi ölkələrdə dövlət subsidiyaları hesabına tələbə yeməkləri daha ucuz və standartlaşdırılıb.
-ABŞ universitetlərində yemək xərcləri Azərbaycanla müqayisədə bir neçə dəfə yüksəkdir.
-Türkiyə universitetləri isə qiymət baxımından Azərbaycana daha yaxın hesab olunur.
-Çin və Hindistan kimi ölkələrdə dövlət dəstəyi və aşağı istehsal xərcləri səbəbindən tələbələr daha ucuz yemək əldə edə bilirlər.
Azərbaycan universitetlərində əsas problemlərdən biri yemək çeşidinin məhdud olması və bəzi kampuslarda qiymət-keyfiyyət balansının tələbələri qane etməməsidir. Bununla yanaşı, son illərdə bir sıra universitetlərdə yeni yeməkxana və "food-court" layihələrinin yaradılması tələbə xidmətlərinin yaxşılaşdırılmasına yönəlmiş addım kimi qiymətləndirilir.
Ümumilikdə, Azərbaycan universitetlərində tələbə yeməklərinin qiyməti Avropa və Şimali Amerika ilə müqayisədə daha münasib olsa da, tələbələrin aylıq gəliri və yaşayış xərcləri nəzərə alındıqda qidalanma xərcləri yenə də büdcənin vacib hissəsini təşkil edir.
Beləliklə, dünyada tələbə yeməklərinin qiymətləri ölkədən ölkəyə böyük fərqlər göstərir. Avropanın bəzi ölkələrində tələbələr aşağı qiymətə keyfiyyətli yemək əldə edə bildiyi halda, ABŞ və Skandinaviya ölkələrində bu xərclər daha yüksəkdir. Asiya ölkələri isə ümumilikdə daha münasib qiymətlərlə seçilir.
Universitet həyatında qidalanma yalnız maliyyə məsələsi deyil, həm də tələbələrin sağlamlığı və akademik uğuru üçün vacib faktordur. Buna görə bir çox ölkə tələbə yeməklərinə subsidiyalar ayırmağa davam edir.
