Almaniya gənclərin işsizliyini necə azaldıb? - Dual təhsilin sirri
Almaniyanın ikili peşə təhsili sistemi dünya miqyasında nümunə hesab olunur. İkili təhsil və təlim sistemini fərqli edən isə nəzəriyyə ilə təcrübənin birləşdirilməsidir. Almaniyada gənclər arasında işsizlik səviyyəsinin Avropa həmkarları ilə müqayisədə aşağı olması qismən bu sistemə bağlıdır.
“Azərbaycan müəllimi” dünyada örnək hesab olunan alman ikili təhsil modelini (dual sistem) araşdırıb.
İkili təhsil və təlim sistemi bir çox ölkələrdə iş həyatına giriş nöqtəsini təmsil edən sırf sinif əsaslı təlimdən fərqlənir:
- Tələbələr həftədə üç-dörd gün iş yerində peşənin praktik elementlərini öyrənməyə sərf edirlər.
- Digər gün(lər)də isə onlar peşə kollecində ixtisaslaşmış nəzəri tədris alırlar.
- İkili təhsili bitirmək üçün ümumiyyətlə iki ilə üç il yarım vaxt lazımdır, peşə təhsili və bu müddət ərzində təcrübə keçənlərə maaş verilir.
Niyə ikili peşə təhsili Almaniyada böyük imkanlar təqdim edir?
Almaniyada 1.2 milyondan çox gənc rəsmi olaraq tanınmış peşə hazırlığı proqramları üzrə təlim keçir. 2025-ci ildə onlar 327 fərqli peşə karyera arasından seçim edə biliblər. 2023-cü ildə təxminən 470.900 nəfər ikili sistemdə yeni təlim kursuna yazılıb. Onlardan 36 faizini (170.700) qadınlar, 64 faizini (300.200) isə kişilər təşkil edir.
Almaniyada peşə təhsili bir çox maraqlı tərəflər tərəfindən dəstəklənir və onlar da təlimin yüksək keyfiyyətini təmin edirlər. Məsələn, ticarət palataları iş yerində təlim verən firmalara məsləhətlər verir və onların imkanlarını qiymətləndirir, eyni zamanda qiymətləndirmə və imtahanlar təşkil edir. Həmkarlar ittifaqları və işəgötürənlər birlikləri təlim keçənlərin əmək haqqını müzakirə edir və peşə təlimi üçün standartların müəyyənləşdirilməsinə kömək edir. Dövlət dövlət peşə kollecləri sistemini maliyyələşdirir və nəzarət edir. O, həmçinin işsiz və imkansız gənclərin təlimə başlamasına kömək edir.
Hansı peşələr xüsusilə populyardır?
Ən çox təlim keçənlərin sayı ticarət və sənaye sektorundadır, yəni 688.500 nəfər. İkinci ən yüksək rəqəm, təxminən 337.800 nəfər sənətkarlıq və peşə sahələrindədir. Daha sonra sərbəst peşələr (111.000), dövlət qulluğu (41.500) və kənd təsərrüfatı (31.700) gəlir.
İkili peşə təhsilinə böyük beynəlxalq maraq
Nəzəri biliklərin və praktik peşəkar təcrübənin inteqrasiyasına bir çox şirkət tərəfindən böyük tələbat var. Sistemə beynəlxalq səviyyədə də böyük maraq var: bir çox ölkələr ikili peşə təhsili sistemini qəbul etmək prosesindədir. Yüksək tələbatı ödəmək üçün Almaniya hökuməti Peşə Təhsili və Təlimi İnstitutunda (BIBB) Almaniya Peşə Təhsili və Təlimi üzrə Beynəlxalq Əməkdaşlıq Ofisi və ya qısaca GOVET təsis edib.
Qurum Almaniyanın peşə təhsili və təhsili sistemi ilə bağlı bütün sorğuları həll edir. 2013-cü ildən bəri 84 ölkədən insanlar məlumat istəyiblər. Təxminən 40 faizi nazirliklərdən, səfirliklərdən və dövlət qurumlarından, dörddə biri isə biznes sektorundan gəlib.
Dünya miqyasında tələbat
Almaniyanın ikili təhsil modeli dünyada getdikcə daha çox populyarlıq qazanır. Üç il əvvəl Almaniya ilə razılaşma çərçivəsində və Avropa Komissiyasının iştirakı ilə İspaniya, Yunanıstan, Portuqaliya, İtaliya, Slovakiya və Latviya ikili təhsil sisteminin strukturlarını qəbul etmək barədə razılığa gəliblər. Rusiya mexatronika texnikləri, anbar logistləri, çörəkçilər və aşpazlar hazırlamaq üçün eyni sistemdən istifadə edir. Hindistanda ilk qrup gənclər metal emalının əsasları ilə tanış olur. Braziliyada isə alət ustaları da ikili təhsili başa vururlar. Çin və Taylandla da əməkdaşlıq mövcuddur. Malayziyada isə artıq alman ustası ixtisasına əsaslanan ixtisas mövcuddur. Lakin dual sistemin tətbiqi həmişə asan olmur. Məsələn, Slovakiya peşə təhsili sistemini alman modelinə keçirmək üçün yeni Peşə Təhsili Qanununu tətbiq etməli olub.
