Hansı ölkənin məktəbliləri yay tətilinə görə daha şanslıdır? – Maraqlı məktəb təqvimləri

Azərbaycanda məktəblilərin yay tətili dövrü dünyanın bir çox ölkələri ilə müqayisədə kifayət qədər uzundur. Lakin maraqlıdır ki, yüksək nəticələri ilə tanınan bəzi təhsil sistemlərində yay tətili cəmi 5-6 həftə davam edir, bəzilərində isə Azərbaycandakı kimi 3 aya yaxındır.

Azərbaycanda sovet dövründə də ümumtəhsil məktəblərində dərs ili əsasən sentyabrın 1-də başlayır, mayın sonu başa çatırdı. Yay tətili təxminən üç ay davam edirdi. Müstəqillik dövründə dərs ilinin başa çatma tarixi bir neçə dəfə dəyişsə də, hazırda dərslər sentyabrın 15-də başlayır, yay tətili isə iyunun 14-dən sentyabrın ortalarınadək davam edir. Bu baxımdan Azərbaycanın məktəb təqvimi uzun yay tətilini qoruyub saxlayan ölkələr sırasındadır. 

Yayda məktəbə gedən şagirdlər də var

Azərbaycanda iyun ayının ortalarında dərslər başa çatsa da, bir sıra Avropa və Asiya ölkələrində məktəblilər iyunun sonuna, hətta iyul ayına qədər dərsə davam edirlər.

Avropada ən uzun yay tətillərindən biri İtaliya və Yunanıstandadır. İtaliyanın bəzi regionlarında məktəblər iyunun əvvəlində bağlanır və yalnız sentyabrın ortalarında açılır. Bu, 12-13 həftəyə qədər davam edən yay tətili deməkdir. İspaniya və Portuqaliyada da oxşar model tətbiq edilir. Xüsusilə Aralıq dənizi hövzəsində yay aylarında havanın həddindən artıq isti keçməsi uzun yay tətilinin əsas səbəblərindən biri hesab olunur.

Ən qısa yay tətilləri olan ölkələr 

Ən qısa yay tətilləri əsasən Şimali Avropa ölkələrindədir. Almaniya, Böyük Britaniya, Niderland və Danimarkada yay tətili cəmi altı həftə davam edir. Məktəblər əksər hallarda iyulun sonlarında bağlanır və sentyabrın əvvəlində yenidən fəaliyyətə başlayır. Buna görə də bu ölkələrdə iyun ayı boyunca, bəzən isə iyulun böyük hissəsində dərslər davam edir. Lakin bu ölkələrdə şagirdlər il ərzində payız, Milad, qış, Pasxa və yaz tətilləri də daxil olmaqla daha çox qısa fasilələr əldə edirlər. Yəni ümumi istirahət müddəti o qədər də az deyil, sadəcə il ərzində daha bərabər bölüşdürülür.

Yaponiya və Cənubi Koreyada yay tətili daha da qısadır. Məktəblilər adətən iyulun sonlarında tətilə çıxır və avqustun sonlarında yenidən siniflərə qayıdırlar. Bu səbəbdən yay tətili cəmi 4-6 həftə çəkir.

Almaniyada fərqli model: 16 əyalətin 16 fərqli yay tətili dövrü olur

Dünyada ən maraqlı məktəb təqvimlərindən biri Almaniyada tətbiq olunur. Burada 16 federal əyalətin heç biri eyni gündə yay tətilinə çıxmır. Bəzi əyalətlərdə dərslər iyunun sonlarında başa çatdığı halda, digərlərində iyulun sonunadək davam edir. Yeni dərs ili də avqustun əvvəlindən sentyabrın ortalarınadək mərhələli şəkildə başlayır.

Bu sistem təsadüfi seçilməyib. Məqsəd milyonlarla ailənin eyni vaxtda məzuniyyətə çıxmasının qarşısını almaq, avtomobil yolları, dəmir yolu və hava nəqliyyatında sıxlığı azaltmaq, həmçinin turizm bölgələrində həddindən artıq yüklənmənin qarşısını almaqdır. Yay tətilinin tarixləri əyalətlər arasında illər öncədən razılaşdırılmış cədvəl üzrə növbələşdirilir.
Yalnız Bavariya və Baden-Vürtemberq əyalətləri uzun illərdir ki, yay tətilini ən gec başlayan əyalətlərdir. Bu məsələ zaman-zaman Almaniyada müzakirələrə də səbəb olur.

Yüksək nəticə göstərən ölkələr hansı modeli seçir?

Maraqlıdır ki, PISA qiymətləndirmələrində yüksək nəticə göstərən Finlandiya və Estoniyada isə fərqli yanaşma mövcuddur. Finlandiyada məktəblər mayın sonu və ya iyunun əvvəlində bağlanır, avqustun ortalarında açılır. Estoniyada isə yay tətili iyunun əvvəlindən sentyabrın 1-dək davam edir.

Bəs yay tətilinin müddəti şagird nailiyyətlərinə təsir edirmi? 

OECD qeyd edir ki, şagird nailiyyətləri ilə yay tətilinin uzunluğu arasında birbaşa əlaqə yoxdur. Daha vacib amillər tədrisin keyfiyyəti, müəllim hazırlığı, əlavə dəstək proqramları və məktəbdənkənar fəaliyyətlərdir.

Uzun fasilələr şagirdlərin biliyini azaldır 

Son illərdə bəzi ölkələrdə uzun yay tətilinin azaldılması ilə bağlı müzakirələr aparılır. Səbəb “yay öyrənmə itkisi” (“summer learning loss”) adlanan fenomendir. Araşdırmalar göstərir ki, uzun fasilə zamanı bəzi şagirdlər, xüsusilə riyaziyyat və oxu bacarıqları üzrə müəyyən bilik itkiləri yaşayırlar. Buna görə ABŞ-nin bəzi məktəblərində və digər ölkələrdə daha bərabər bölüşdürülən təqvimlər sınaqdan keçirilir. Bununla belə, uzun yay tətilinin uşaqların psixoloji rifahı, ailə ilə vaxt keçirməsi və istirahəti baxımından üstünlükləri də vurğulanır.