Bir dişin yanıltdığı elm dünyası: Eyms kraterinin əsl yaşı
Oklahomanın altında gizlənən asteroid krateri Yerdəki əsas kütləvi məhv olma hadisələrindən biri ilə əlaqəli ola bilər.
"Azərbaycan müəllimi" xarici KİV-ə istinadən xəbər verir ki, yeni tədqiqat bunu Yer kürəsindəki bütün dəniz canlılarının təxminən 40%-ni məhv etmiş gec Devon dövründəki kütləvi məhvolma ilə əlaqələndirir.
Oklahomanın Eyms (Ames) şəhərinin altında yerləşən qədim bir kraterin təxmin ediləndən təxminən 100 milyon il daha cavan olduğu müəyyən edilib; bu kəşf onu Yer tarixindəki beş böyük kütləvi məhv olma hadisəsindən biri ilə əlaqələndirir.
Diametri təxminən 10 mil (16 kilometr) olan bu krater 9000 fut (2,7 kilometr) qalınlığında çökmə süxur təbəqəsinin altında gizlənib və yalnız 1991-ci ildə seysmik ölçmələr nəticəsində aşkar edilib.
Kraterin yaşı ilə bağlı ilkin təxminlər, zərbə zonasında tapılan bir süxur parçasındakı dişin aşkar edilməsinə əsaslanırdı. Həmin dişin, Ordovik dövrünün ortalarında mövcud olmuş "konodont" adlı qədim, ilanbalığına bənzər bir canlıya aid olduğu müəyyən edildi. Bu dövr, 467,5 milyon il əvvəl baş vermiş və bütün dünyada — hamısı ekvatordan 30 dərəcəlik enlik daxilində — iyirmiyə yaxın kraterin yaranmasına səbəb olan intensiv asteroid bombardmanı (Ordovik Meteorit Hadisəsi) ilə yadda qalıb. Ekvator boyunca müşahidə olunan bu paylanma tərzi, parçalanmış bir asteroiddən qopan materialların Yerin ekvatorunu əhatə edən bir halqa əmələ gətirmiş ola biləcəyini göstərir.
Bununla belə, Ostindəki Texas Universitetindən Elizabet Katlosun rəhbərlik etdiyi komanda fərqli bir nəticəyə gələrək, kraterin əslində 370 milyon il yaşı olduğunu müəyyən edib. Beləliklə, yeni tarixləndirmə bu krateri Ordovik dövrü meteor hadisəsinin bir hissəsi kimi deyil, daha çox "Frasni-Famenni sərhədi"ndə baş vermiş kütləvi məhv olma hadisəsi – yəni Gec Devon dövrü kütləvi məhv olma hadisəsi – dövrünə aid edir.
Katlos verdiyi açıqlamada bildirib: "Bu tədqiqatla biz əslində Ordovik dövrü meteor hadisəsi ilə əlaqələndirilən mühüm bir elementi oradan çıxarıb Frasni-Famenni hadisəsinə daxil edirik və deyirik ki, 'bu toqquşma hadisəsi məhz həmin dövrə aiddir".
