Məktəbdə bərabərlik mənzərəsi: Geyimlər eyni, xəyallar fərqli - REPORTAJ

İlyas Əfəndiyev adına Elitar Gimnaziyadayıq. Səhərin ilk işıqları ilə gimnaziyanın həyəti məktəbə tələsən, yeni biliklər qazanmağa və gələcəyə doğru addımlayan şagirdlərlə dolur. 

Kimisi sinif yoldaşları ilə nəyisə müzakirə edir, kimisi qarşıdakı dərslərə hazırlaşır, kimisi isə gün ərzində öyrənəcəyi yeniliklərin həyəcanını yaşayır. Hər biri ayrı ailədən, fərqli sosial mühitdən və fərqli həyat şəraitindən gəlsə də, onları burada bir amal birləşdirir: şagird olmaq, öyrənmək və gələcəyə hazırlaşmaq.

Məktəbin həyətindəki mənzərə diqqət çəkir. Şagirdlərin geyimləri eyni, məqsədləri isə ortaqdır. Burada kimin hansı geyim markasına üstünlük verdiyi, hansı geyimi seçdiyi deyil, hansı biliklərə yiyələndiyi, dərslərdə nə öyrəndiyi və özünü necə inkişaf etdirdiyi önəmlidir. Vahid məktəbli forması təkcə zahiri görünüşdə eynilik yaratmır, həm də təhsil mühitində bərabərlik, nizam-intizam və kollektivə aidiyyət hissinin formalaşmasına töhfə verir.

Artıq dərs başlayıb. Şagirdlər parta arxasına keçirlər. Hər kəs öz sinfində, öz yerindədir. Müəllimlər dərslərini izah edir, şagirdlər isə diqqətlə dinləyərək yeni biliklər qazanmağa çalışırlar. Sinif otaqlarında davam edən bu mənzərə məktəbin əsas missiyasını – uşaqlara keyfiyyətli təhsil verməyi, onların bilik və bacarıqlarını inkişaf etdirməyi bir daha xatırladır.

Gimnaziyanın şagirdi Mədinə Abışova məktəblərdə vahid formanın tətbiqini müsbət qiymətləndirir. Onun sözlərinə görə, vahid geyim qaydaları şagirdlər arasında bərabərliyin təmin olunmasına və məktəb mühitində hər kəsin eyni prinsiplərə əməl etməsinə şərait yaradır. Mədinə bildirir ki, məktəbdə şagirdlərin geyimlərinə görə bir-birindən fərqlənməməsi vacibdir. Bu həm də şagirdlər arasında ayrı-seçkiliyin qarşısının alınmasına və kollektiv daxilində bərabər münasibətlərin formalaşmasına kömək edir.

“Məktəbdə hər kəs bərabər, eyni olmalıdır. Heç kim digərlərindən fərqlənməməlidir. Bizim məktəbimizdə də hamı vahid formada məktəbə gəlir. Hər kəsin əməl etməli olduğu qaydalara biz də əməl edirik”, – deyə şagird qeyd edib.

Gimnaziyanın digər şagirdi Nazlı Şöyübova da məktəblərdə vahid formanın olmasının vacibliyini vurğulayıb. O bildirib ki, eyni geyim qaydalarının tətbiqi şagirdlər arasında zahiri fərqlərin ön plana çıxmasının qarşısını alır və onların diqqətini daha çox təhsilə yönəltməyə imkan verir. Nazlının fikrincə, vahid forma məktəb mühitində nizam-intizamın qorunmasına, şagirdlərin özlərini kollektivin bərabərhüquqlu üzvləri kimi hiss etmələrinə də müsbət təsir göstərir.

“Həmçinin vahid formanın olması uşaqların dərs prosesinə daha diqqətlə fikir verməsinə kömək edir”, – deyə o əlavə edib.

Gimnaziyanın psixoloqu Aytən Hüseynova isə bildirib ki, məktəb qaydalarının əsas məqsədi təhlükəsiz, nizamlı və sağlam təhsil mühiti yaratmaqdır. Onun sözlərinə görə, vahid geyim qaydaları da bu məqsədə xidmət edən amillərdən biridir. Belə qaydalar şagirdlərin geyim seçimi ilə bağlı fərqlərin məktəb mühitində ön plana çıxmasının qarşısını alır, onların diqqətinin xarici görünüşdən daha çox dərs prosesinə yönəlməsinə şərait yaradır.

Psixoloq qeyd edib ki, vahid forma şagirdlər arasında geyimin markasına, qiymətinə və digər xüsusiyyətlərinə görə müqayisələrin aparılmasını, eləcə də bu fərqlər əsasında yarana biləcək psixoloji təzyiq və bullinq hallarını minimuma endirməyə kömək edə bilər. Eyni zamanda məktəb geyimi uşaqlara təhsil mühiti ilə gündəlik həyat arasındakı fərqi anlamağa, dərs rejiminə uyğunlaşmağa və məktəbə psixoloji cəhətdən köklənməyə dəstək olur.

Aytən Hüseynovanın sözlərinə görə, vahid geyim qaydaları şagirdlərdə kollektiv ruhunun formalaşmasına da müsbət təsir göstərir. Şagirdlərin eyni məktəb icmasının üzvü olduqlarını hiss etməsi onların bir-biri ilə münasibətlərinin möhkəmlənməsinə, qarşılıqlı hörmət və həmrəylik prinsiplərinin güclənməsinə şərait yaradır. Bununla yanaşı, məktəb qaydalarının tətbiqi zamanı uşaqların fərdi xüsusiyyətlərinin və emosional vəziyyətlərinin nəzərə alınması da mühüm əhəmiyyət daşıyır.

Psixoloq vurğulayıb ki, vahid geyim qaydaları ilə bağlı məsələlərdə fərqli fikirlərə hörmətlə yanaşmaq, valideynlərlə qarşılıqlı anlaşma şəraitində dialoq qurmaq və şagirdlərin emosional təhlükəsizliyini qorumaq vacibdir. Onun fikrincə, böyüklər arasında yaranan fikir ayrılıqları uşaqların üzərinə psixoloji yük kimi düşməməli, məktəb qaydaları onlarda narahatlıq deyil, təhlükəsizlik və aidiyyət hissi yaratmalıdır.

Dəhlizdə hərəkət edərkən qulağıma doğma bir səs gəlir. Siniflərdən birində şagirdlər Azərbaycanın Dövlət himnini oxuyurdular. Bəli, məktəblərdə yalnız elm və bilik öyrədilmir, eyni zamanda şagirdlərə vətənə sevgi, dövlət rəmzlərinə hörmət və milli dəyərlərə bağlılıq aşılanır. Dövlət Himninin səsləndirilməsi uşaqların gündəlik məktəb həyatında vətənpərvərlik hisslərinin möhkəmlənməsinə, dövlətçilik ənənələrinə hörmət ruhunda yetişməsinə xidmət edir. Çünki məktəb yalnız dərsliklərdən bilik əldə edilən məkan deyil, həm də şəxsiyyətin formalaşdığı, gələcəyin vətəndaşlarının yetişdiyi bir mühitdir.

Sinif otaqlarını gəzdikdən sonra məktəbin həyətinə enməyə qərar veririk. Bizi burada bədən tərbiyəsi və gənclərin çağırışaqədərki hazırlıq dərslərində iştirak edən şagirdlər qarşılayırlar. Məktəblilərin nizam-intizamlı düzülüşü, müəllimlərinin göstərişlərini diqqətlə dinləmələri və tapşırıqları dəqiqliklə yerinə yetirmələri diqqətimizdən yayınmır. Bu mənzərə insana Azərbaycan Ordusunun nizamlı sıralarını xatırladır. Təbii ki, məktəb həyətindəki bu düzülüşün arxasında yalnız fiziki hazırlıq deyil, həm də məsuliyyət, intizam, komanda ruhu və qarşıya qoyulan tapşırıqlara ciddi yanaşmaq kimi keyfiyyətlərin formalaşdırılması dayanır.

Bütün şagirdləri vahid formada, eyni məktəb mühitinin bir parçası kimi görmək olduqca diqqətçəkən bir mənzərə yaradır. Onların hər biri fərqli xarakterə, maraqlara və bacarıqlara malik olsalar da, məktəb divarları arasında bu fərqlər heç kimin digərindən üstün tutulmasına və ya kənarda qalmasına səbəb olmamalıdır. Əksinə, hər bir şagirdin bərabər imkanlarla təhsil alması, özünü rahat və təhlükəsiz hiss etməsi təhsil sisteminin əsas prioritetlərindən biridir.

Vahid məktəbli formasının əhəmiyyəti də məhz burada üzə çıxır. Eyni geyim qaydaları şagirdlərin geyimlərinə görə müqayisə edilməsinin, maddi imkanların zahiri görünüş vasitəsilə fərqləndirilməsinin qarşısını almağa kömək edir. Bu yanaşma uşaqların diqqətini daha çox dərslərə, biliklərə və şəxsi inkişaflarına yönəldilməsinə əlverişli zəmin yaradır. Eyni zamanda məktəbin ümumi nizam-intizam qaydalarına əməl etmək şagirdlərdə məsuliyyət hissini gücləndirir.

Əlbəttə, vahid forma bütün şagirdlərin eyni düşünməsi, eyni maraqlara sahib olması demək deyil. Hər bir uşaq öz fərdiliyi, istedadı və dünyagörüşü ilə seçilir. Əsas məsələ bu fərqliliklərin qarşılıqlı hörmət şəraitində qorunması, heç bir şagirdin geyiminə və ya ailəsinin maddi imkanlarına görə kənarlaşdırılmamasıdır. Vahid geyim qaydaları isə bu istiqamətdə məktəbin ümumi yanaşmasını və ortaq qaydalara əməl etmək prinsipini gücləndirən vasitələrdən biri kimi çıxış edir.

Gimnaziyada müşahidə etdiyimiz mənzərə bir daha göstərir ki, məktəbli forması sadəcə geyim məsələsi deyil. Bu, eyni zamanda məktəb mühitində nizam-intizamın qorunması, kollektiv ruhunun gücləndirilməsi və şagirdlər arasında bərabər münasibətlərin təşviqi ilə bağlıdır. Məktəbin həyətində bir sırada dayanan, sinif otaqlarında yanaşı əyləşən, eyni himnin sədaları altında birləşən şagirdlər sabahın müəllimləri, mühəndisləri, həkimləri, alimləri və dövlət xadimləridir.

Bu gün onların eyni formada məktəbə gəlməsi, ortaq qaydalara əməl etməsi və eyni təhsil mühitini paylaşması gələcəkdə cəmiyyətin fəal üzvləri kimi formalaşmalarına mühüm töhfə verir. Məktəbdə yaradılan bərabərlik və qarşılıqlı hörmət mühiti uşaqlara təkcə dərslərdə deyil, həyatın özündə də vacib olan bir həqiqəti öyrədir: insanın dəyərini geyimi deyil, biliyi, davranışı, əməyi və şəxsiyyəti müəyyənləşdirir.

İlyas Əfəndiyev adına Elitar Gimnaziyada müşahidə etdiyimiz bu mənzərə vahid məktəbli formasının məktəb həyatının gündəlik ritminə necə uyğunlaşdığını göstərir. Burada əsas məqsəd yalnız şagirdlərin eyni geyimdə olması deyil, onların özlərini eyni təhsil mühitinin bərabərhüquqlu üzvləri kimi hiss etməsidir. Çünki məktəb hər bir uşağın bilik qazanmaqla yanaşı, bərabərliyi, məsuliyyəti, intizamı və birgəyaşayış qaydalarını öyrəndiyi ilk böyük həyat məktəbidir.