Süni intellektdən istifadə edən uşaqların sayı sürətlə artır – UNICEF

“Uşaqlar süni intellekt texnologiyalarını böyüklərdən üç dəfədən çox sürətlə mənimsəyirlər”. 

“Azərbaycan müəllimi” xəbər verir ki, bu barədə  iyunun 30-da Süni İntellektin İdarə Edilməsi üzrə ilk Qlobal Dialoq ərəfəsində UNICEF-in uşaqların süni intellektdən istifadəsi ilə bağlı yaydığı bəyanatında qeyd olunur. 

UNICEF qeyd edir ki, süni intellekt artıq həyatımızın bir hissəsidir. O, hər birimizin gündəlik həyatında getdikcə daha çox yer tutur və artıq dünyanın hər yerində uşaqlığın formalaşmasına həm müsbət, həm də mənfi təsir göstərir. Yeni sübutlar uşaqların süni intellekti qlobal miqyasda nə qədər geniş və sürətlə mənimsədiyini açıq şəkildə göstərir, eyni zamanda bu proseslə birlikdə yaranan riskləri və bərabərsizlikləri də üzə çıxarır.

UNICEF-in 10 ölkədən əldə olunan yeni məlumatlar əsasında apardığı təhlilə görə, ən azı 20 milyon uşaq süni intellektdən (AI) istifadə edib. Bir çox hallarda uşaqlar bu texnologiyanı mənimsəmə sürətinə görə böyükləri üç dəfədən çox qabaqlayırlar.

2 milyondan çox uşaq,  yəni hər 10 uşaqdan biri  onları narahat edən məsələlərlə bağlı məsləhət almaq üçün süni intellektə müraciət etdiyini bildirib. Təxminən 13 milyon uşaq isə təhsilini və ev tapşırıqlarını dəstəkləmək məqsədilə süni intellektdən istifadə etdiyini qeyd edib.

Uşaqların süni intellektdən istifadəsi sürətlə artdıqca, onun istifadəsini tənzimləyən qaydalar, o cümlədən uşaqların müdafiəsinə yönəlmiş mexanizmlər bu inkişaf tempinə uyğunlaşmaqda çətinlik çəkir.

Uşaqlar süni intellekt sistemlərinə – onların necə layihələndirilməsinə, hansı biznes modelləri əsasında fəaliyyət göstərməsinə və şəxsi məlumatlarının necə istifadə olunmasına  daha çox məruz qalırlar. Bununla yanaşı, bu sistemlərdən yayınmaq və ya onları mübahisələndirmək imkanları olduqca məhduddur. Zəif idarəetmənin mənfi təsirlərini ilk hiss edən də məhz uşaqlardır və onlar bu nəticələrlə ən uzun müddət yaşamalı olacaqlar. Buna baxmayaraq, süni intellektin idarə olunmasına dair mövcud yanaşmaların əksəriyyətində uşaqlar prioritet hesab edilmir.

Bəyanatda qeyd olunur ki, süni intellekt uşaqlar üçün öyrənmək, oynamaq və yaradıcılıq imkanları yaratmaq potensialına malik olsa da, onun idrak inkişafına, emosional asılılığa və zərərli təsirlərə məruz qalmağa necə təsir göstərdiyinə dair elmi sübutlar hələ yeni formalaşır. Əslində, bütöv bir nəsil qlobal miqyasda aparılan bir təcrübənin içində böyüyür.

Uşaqlar özləri də bu risklərin fərqindədirlər. Araşdırmanın aparıldığı 10 ölkədə uşaqların üçdə biri süni intellektdən insanları aldatmaq, dələduzluq etmək və ya yanlış məlumat yaymaq məqsədilə istifadə olunmasından narahat olduqlarını bildirib. Uşaqların dörddə biri isə foto və videolarının cinsi xarakterli saxta (deepfake) məzmunlara çevrilməsindən qorxduğunu ifadə edib. Həddindən artıq çox sayda süni intellekt sistemi uşaqların istifadəsinə kifayət qədər təhlükəsizlik tədbirləri olmadan təqdim edilir; sanki təhlükəsizlik sonradan düşünülən bir məsələdir.

 Süni İntellektin İdarə Edilməsi üzrə ilk Qlobal Dialoq ərəfəsində UNICEF hökumətləri, özəl sektoru və tərəfdaş təşkilatları qlobal süni intellekt idarəetməsində uşaqların hüquqlarını, xüsusilə də onların təhlükəsizlik və müdafiə hüququnu əsas prinsip kimi nəzərə almağa çağırır. 

Bunun üçün UNICEF aşağıdakı addımları tövsiyə edir: 
•    Süni intellektin uşaqların inkişafına və rifahına, xüsusilə də yarada biləcəyi risklərə təsirinin öyrənilməsi istiqamətində elmi tədqiqatlara investisiya qoymaq.
•    Süni intellektdən istifadə edilməklə həyata keçirilən cinsi istismar və zorakılığın qarşısını almaq üçün qanunvericiliyi, idarəetmə mexanizmlərini və şirkətlərin məsuliyyətini gücləndirmək.
•    Süni intellekt sistemlərinin maksimum təhlükəsizlik və şəffaflıq prinsipləri əsasında hazırlanmasını təmin etmək ki, bütün uşaqlar həm qorunsun, həm də bu texnologiyanın yaratdığı imkanlardan faydalana bilsinlər.
•    Uşaqların, onların valideynlərinin və ya qayğı göstərən şəxslərin rəqəmsal mühitdə təhlükəsiz və səmərəli fəaliyyət göstərə bilmələri üçün süni intellekt sahəsində bilik və bacarıqlarını artırmaq və onlara müvafiq dəstək göstərmək.
•    Ölkələr arasında və ölkədaxili süni intellekt bərabərsizliyini azaltmaq məqsədilə hər bir uşaq və onların valideynləri və ya qayğı göstərən şəxslər üçün evdə və məktəbdə rəqəmsal infrastrukturun və keyfiyyətli internet bağlantısının inkişafına investisiya qoymaq.

"Bu, həlledici məqamdır. Bu gün süni intellektlə bağlı qəbul edilən qərarlar gələcək onilliklər ərzində uşaqların təhlükəsizliyini, məxfiliyini, rifahını və imkanlardan bərabər şəkildə yararlanmasını müəyyən edəcək", - beynəlxalq təşkilatın bəyanatında bildirilir.