Universitetsiz də uğur mümkündür: Peşə təhsili ilə zirvəyə yüksələnlər
Müasir cəmiyyətdə uzun illərdir formalaşmış bir stereotip var: uğur qazanmaq üçün mütləq universitet təhsili almaq lazımdır. Valideynlər övladlarını ali məktəblərə yönləndirir, gənclər isə çox vaxt alternativ yolları nəzərə almadan bu istiqamətdə irəliləyirlər. Halbuki, reallıq göstərir ki, uğura aparan yol təkcə universitet auditoriyalarından keçmir. Peşə təhsili, özünüinkişaf və praktiki bacarıqlar da insanı zirvəyə apara bilər.
Məlumdur ki, peşə təhsili, əsasən, nəzəri biliklərdən daha çox praktiki bacarıqlara fokuslanan bir təhsil formasıdır. Bu sistemdə tələbələr konkret bir sahə üzrə ixtisaslaşır və qısa müddət ərzində əmək bazarına hazır hala gəlirlər. Elektrik ustası, avtomobil təmiri, aşpazlıq, proqramlaşdırma, qrafik dizayn kimi sahələrdə peşəkar olmaq üçün illərlə akademik təhsil almağa ehtiyac yoxdur. Əksinə, bu sahələrdə uğur çox vaxt təcrübə, bacarıq və davamlı öyrənmə ilə əldə edilir. Peşə təhsili sistemi iqtisadi cəhətdən daha əlçatandır, tələb olunan peşələr üzrə mütəxəssis yetişdirir, gənclərə öz biznesini qurmaq üçün baza yaradır.
Universitet oxumayan məşhurlar
Peşə təhsilinin əhəmiyyətini məşhur şəxslərin fikirləri də təsdiqləyir. Nobel mükafatı laureatı Albert Eynşteyn qeyd edirdi: “Təhsil faktları əzbərləmək deyil, düşünməyi öyrənməkdir”. Bu yanaşma peşə təhsilinin əsas fəlsəfəsi ilə üst-üstə düşür. Çünki burada əsas məqsəd məlumat toplamaq deyil, onu tətbiq etməyi bacarmaqdır.
Tarix və müasir dövr bizə göstərir ki, ali təhsil almadan böyük uğurlar qazanan insanların sayı kifayət qədər çoxdur. Məsələn, Stiv Jobs universitet təhsilini yarımçıq qoysa da, texnologiya dünyasında inqilab etdi və “Apple” kimi nəhəng bir şirkətin əsasını qoydu. Onun uğuru yalnız texniki biliklərə deyil, yaradıcılıq, vizyon və risk alma bacarığına əsaslanırdı. Stiv Jobsun “Böyük işlər görməyin yeganə yolu, sevdiyin işi görməkdir” fikri də göstərir ki, uğur daha çox insanın maraq və bacarıqlarından asılıdır.
Eyni şəkildə, Bill Geyts də Harvard Universitetində təhsilini tamamlamadan proqramlaşdırma sahəsində fəaliyyətə başladı və nəticədə “Microsoft” imperiyasını qurdu. Onun uğuru bir daha sübut edir ki, real bacarıqlar və bazar tələblərini düzgün dəyərləndirmək bəzən formal diplomdan daha önəmlidir.
Sosial media sahəsində inqilab edən Mark Zuckerberq də universitet təhsilini yarımçıq qoyaraq öz ideyalarını reallaşdırmağa üstünlük verdi. Bu gün onun qurduğu platforma milyardlarla insanın gündəlik həyatının ayrılmaz hissəsinə çevrilib. Bu cür nümunələr bir daha sübut edir ki, uğur üçün ən vacib amillər ideya, əzm və vaxtın düzgün qiymətləndirilməsidir.
Biznes dünyasında uğur qazanan digər maraqlı fiqurlardan biri Riçard Bransondur. O, məktəbdə çətinliklər yaşasa da, sahibkarlıq qabiliyyətini erkən yaşlardan inkişaf etdirərək böyük bir biznes şirkəti qurmağa nail oldu. Onun həyatı göstərir ki, akademik uğursuzluq həyatda uğursuzluq demək deyil.
Bu kontekstdə amerikalı maqnat Henri Fordun məşhur fikri də diqqətəlayiqdir: “Görəcəyin işlərlə deyil, gördüyün işlərlə tanınırsan”. Praktiki iş görmək, yəni peşə öyrənmək və tətbiq etmək uğurun əsas açarıdır. Bu fikir praktiki fəaliyyətin, yəni peşə bacarıqlarının əhəmiyyətini açıq şəkildə vurğulayır.
Peşə öyrən, uğur qazan
Bu nümunələri sadalayarkən vacib bir məqamı qeyd etmək lazımdır: bu şəxslər universitet oxumadıqları üçün deyil, öz sahələrində dərin bilik və bacarıq qazandıqları üçün uğur qazanıblar. Yəni əsas məsələ təhsil formasında deyil, öyrənməyə yanaşmadadır. Peşə təhsili də məhz bu baxımdan böyük üstünlüklər təqdim edir.
Peşə təhsili gənclərə daha qısa müddətdə peşə sahibi olmaq imkanı yaradır. Onlar öyrəndiklərini dərhal tətbiq edir və real iş təcrübəsi qazanırlar. Bu təcrübə illər keçdikcə onların peşəkar səviyyəsini artırır və rəqabət qabiliyyətini gücləndirir. Bundan əlavə, peşə təhsili daha az vaxt və maliyyə tələb edir. Bu isə xüsusilə erkən yaşda müstəqil olmaq istəyən gənclər üçün böyük üstünlükdür. Bir çox hallarda işəgötürənlər diplomdan daha çox real bacarıqlara və təcrübəyə üstünlük verirlər.
Digər tərəfdən, peşə təhsili daha az maliyyə və vaxt tələb edir. Bu, xüsusilə erkən yaşda müstəqil olmaq istəyən gənclər üçün böyük üstünlükdür. İnsanlar daha tez qazanc əldə etməyə başlayır və öz karyeralarını praktik şəkildə qururlar.
Lakin bu yolun müəyyən çətinlikləri də mövcuddur. Cəmiyyətdə hələ də “diplomsuz uğur olmaz” kimi düşüncələr qalmaqdadır. Bu isə peşə təhsili seçən gənclərin özlərini sübut etməsini çətinləşdirə bilər. Bundan əlavə, bəzi sahələrdə rəsmi diplomun tələb olunması müəyyən məhdudiyyətlər yaradır. Bununla belə, müasir dünyada bacarıq əsaslı yanaşmanın güclənməsi bu stereotipləri tədricən aradan qaldırır.
Bu yanaşma göstərir ki, uğur yalnız arzularla deyil, konkret bacarıq və zəhmətlə əldə olunur.
Son illərdə Azərbaycanda da peşə təhsilinə maraq artmaqdadır. Prezident İlham Əliyevin “Peşə təhsili sisteminin potensialının gücləndirilməsi ilə bağlı əlavə tədbirlər haqqında” Sərəncamına müvafiq olaraq ölkəmizdə yeni peşə təhsili mərkəzlərinin yaradılması, bu sahədə infrastukturun möhkəmləndirilməsi həyata keçirilir ki, bu tədbirlər ölkədə güclü peşə təhsili sisteminin qurulmasına xidmət edir. Son 10 ildə Bakı, Gəncə, Bərdə, Qəbələ, İsmayıllı, Cəlilabad, Füzuli və Lənkəran şəhərlərində yeni və müasir peşə təhsil müəssisələri qurulub. Xüsusilə informasiya texnologiyaları, xidmət sektoru və texniki sahələrdə kurslar, peşə məktəbləri gənclərə yeni imkanlar yaradır. Özünü inkişaf etdirən, daim öyrənən və işinə məsuliyyətlə yanaşan gənclər üçün bu imkanlar kifayət qədər perspektivlidir.
Nəticə olaraq demək olar ki, uğurun tək bir formulu yoxdur. Universitet təhsili bir çox insan üçün doğru seçim ola bilər, lakin bu, yeganə yol deyil. Peşə təhsili, özünüinkişaf və praktiki bacarıqlar da insanı böyük nailiyyətlərə apara bilər. Əsas olan insanın öz potensialını düzgün qiymətləndirməsi, məqsədlərini müəyyənləşdirməsi və bu yolda əzmlə irəliləməsidir. Uğur diplomda deyil, insanın bacarıq, düşüncə və iradəsindədir.
