11 Fevral Qadınlar və Qızlar Elmdə Beynəlxalq Günüdür
Hər il fevralın 11-də dünya ölkələrində Qadınlar və Qızlar Elmdə Beynəlxalq Günü qeyd olunur.
“Azərbaycan müəllimi” xəbər verir ki, bu gün Birləşmiş Millətlər Təşkilatının rəhbərliyi altında qlobal miqyasda qeyd olunur. BMT-nin elm, təhsil və mədəniyyət təşkilatı olan UNESCO bu əlamətdar günün təşviqi və həyata keçirilməsində mərkəzi rol oynayır.
BMT Baş Assambleyasının 2015-ci il dekabrın 22-də qəbul etdiyi qətnaməyə əsasən, hər il fevralın 11-də Nobel mükafatı laureatı Mariya Kürinin doğum günündə qeyd olunan Qadınlar və Qızlar Elmdə Beynəlxalq Günü elm, texnologiya, mühəndislik və riyaziyyat (STEM) sahələrində qadınların və qızların daha geniş iştirakını təşviq etmək məqsədi daşıyır.
Bu, elm, texnologiya, mühəndislik və riyaziyyat (STEM) sahələrində qadınların və qızların davamlı olaraq az təmsil olunması ilə bağlı beynəlxalq narahatlıqların artmasından sonra baş verib.
Bu tarixi günün qeyd olunması ilk dəfə 2016-cı ildə baş tutub və BMT-yə üzv ölkələr qadınların və qızların elmi inkişafda oynadığı rolu tanımaq və iştirakını məhdudlaşdıran struktur maneələrə diqqət çəkmək üçün rəsmi öhdəlik götürüb.
Qadınlar və Qızlar Elmdə: 2026-cı ilin mövzusu nədir?
Qadınlar və Qızlar Elmdə Beynəlxalq Gününün 2026-cı il üçün mövzusu "Vizyondan təsirə: Gender fərqini bağlayaraq STEM-in yenidən tərifi"dir. 2026-cı ilin mövzusu süni intellekt (AI), kibertəhlükəsizlik və davamlılıq kimi yeni və inkişaf edən texnologiyaların rolunu vurğulayır, praktik həllərə xüsusi diqqət yetirilir. Bunlara müsbət rol modellərinin təşviqi, qərəzlərin aradan qaldırılması və inklüziv, ailə dostu iş mühiti mədəniyyətlərinin təşviqi daxildir.
UNICEF STEM sahəsində qadınlara və qızlara mentorluğu təşviq etməklə, qadın rol modellərini vurğulamaqla və xüsusilə inkişaf etməkdə olan regionlarda qızların STEM təhsilinə bərabər çıxışını təmin etməklə bu tarixi günü dəstəkləyir.
UNESCO-nun 2024-cü il "Elmdə gender fərqinin bağlanması" çağırışı və 2025-ci il kampaniyası "Elmdə daha çox qadının olduğu bir dünya təsəvvür edin" əsasında 2026-cı ilin mövzusu dialoqdan tətbiqə keçidi göstərir.
Əsas diqqət mövcud yaxşı təcrübələri, miqyaslana bilən həlləri və siyasət müdaxilələrini vurğulamağa yönəlib ki, bunlar artıq ölkələr arasında daha inklüziv STEM ekosistemlərinin yaradılmasına kömək edir.
UNESCO məlumatları STEM təhsilində gender fərqini göstərir
UNESCO məlumatları bu cür diqqətin niyə təcili olduğunu vurğulayır. Gənc qadınlar qlobal miqyasda ali təhsilə daha çox meyillidirlər, qadınların 46 faizi ali təhsilə başlayır, kişilərdə isə beş il ərzində bu göstərici 40 faizdir, amma qadınlar elm məzunlarının yalnız 35 faizini təşkil edir.
Tədqiqat karyeralarında bu fərq daha da genişlənir, çünki dünyada qadınların yalnız üçdə biri elmi-tədqiqatçıdır. Sektorlar arasında başqa davamlı balanssızlıq müşahidə olunur: qadınlar akademiyada və dövlət sektorunda daha ədalətli təmsilçiliyə doğru irəliləyirlər, kişilər isə əksər ölkələrdə özəl sektorda elmi rollarda üstünlük təşkil edir.
Bu boşluqları aradan qaldıraraq, 2024-cü ilin fevralında elan edilən UNESCO-nun “Elmdə gender fərqini aradan qaldırmaq” çağırışı davamlı və kollektiv öhdəlik zərurətini vurğulayır. Təşəbbüs elmdə kök salan gender stereotiplərinin və qərəzlərinin aradan qaldırılmasını, qızlar üçün təhsil yollarının genişləndirilməsini və qadın alimləri cəlb edən, saxlayan və irəli aparan iş mühitlərinin yaradılmasını tələb edir.
Təhsilə çıxışda irəliləyişə baxmayaraq, gender fərqlilikləri STEM xəttində – ali təhsil və tədqiqatdan tutmuş liderlik və innovasiya ekosistemlərinə qədər dərin kök salır. 11 Fevral həm nailiyyətlərin qeyd olunması, həm də elmin müxtəlif baxış bucaqlarından faydalanmasını təmin etmək üçün hələ də lazım olan işlərin xatırladılmasıdır.
Niyə STEM-də daha çox qız və qadının olması vacibdir?
Daha çox qız və qadının STEM sahələrində təhsil alması və işləməsi innovasiyanı təşviq edir və tədqiqat keyfiyyətini artırır. Araşdırmalar göstərir ki, müxtəlif komandalar unikal həyat təcrübələri və baxışlar gətirərək, yaradıcılığı təşviq edərək və daha güclü elmi irəliləyişlərə apararaq vahid komandaları daim üstələyir.
Qadınların bu sahələrə daxil edilməsi qlobal problemlərin, o cümlədən iqlim dəyişikliyi və xəstəliklərin qarşısının alınması kimi mürəkkəb məsələlərin həllində də həyati əhəmiyyət daşıyır. Onların iştirakını məhdudlaşdırmaq parlaq istedadları və potensial irəliləyişləri itirmək deməkdir.
Qadınların və qızların STEM sahələrində fəal iştirakı stereotipləri qırır, gender maaş fərqini aradan qaldırır və kritik həllərin yalnız kişilərin deyil, bütün əhalinin ehtiyaclarını əks etdirməsini təmin edir. STEM sahəsində qadınların sayı artdıqca, təmsilçilik növbəti nəsil üçün nümunələr yaradır və daha çox qızın elmi sahələrə qoşulmasına ilham verir.
