ABŞ-də süni intellekt həkim müayinəsi olmadan resept yazmağa başladı
Utah ştatında start verilən və ölkədə bir ilk olan pilot proqram çərçivəsində, "Nolla Health" texnologiya şirkəti tərəfindən yaradılan süni intellekt sistemi akne (sivənək) müalicəsi üçün müstəqil şəkildə dərman resepti tərtib etməyə başlayıb. Oktyabrın 5-də istifadəyə verilən bu proqramı əvvəlki analoji tətbiqlərdən ayıran ən vacib xüsusiyyət, süni intellektin sadəcə mövcud reseptlərin müddətini uzatması deyil, xəstəyə ilk dəfə dərman təyin edə bilməsidir.
"Azərbaycan müəllimi" xarici KİV-ə istinadən xəbər verir ki, sistemdən yararlanmaq istəyən 18 yaşdan yuxarı ştat sakinləri "Nolla Derm" adlı tətbiqi yükləyərək şəxsiyyətlərini təsdiqləyir, məlumatlandırılmış razılıq forması imzalayır və qısa tibbi anketi doldururlar. Daha sonra xəstələr üzlərinin fərqli bucaqlardan çəkilmiş 5 şəklini sistemə yükləyirlər. Süni intellekt bu məlumatları analiz edərək 10-15 dəqiqə ərzində fərdi müalicə planı hazırlayır və müvafiq resepti təqdim edir. Xəstələr dərmanları aptekdən götürə və ya evə çatdırılmasını sifariş edə bilirlər. Lakin şirkət xüsusilə vurğulayır ki, bu sistem sərbəst müalicə üsulları uyduran "ChatGPT" tipli bir çat-bot deyil. Süni intellekt yalnız həkimlər tərəfindən əvvəlcədən təsdiqlənmiş məhdud sayda akne preparatları arasından seçim edir, ağır və mürəkkəb xəstəlik halları isə birbaşa real həkimlərə yönləndirilir.
Proqram süni intellektin verdiyi tibbi qərarların etibarlılığını yoxlamaq üçün ciddi nəzarət mexanizmlərini də ehtiva edir. Təhlükəsizliyin təmin edilməsi məqsədilə ilk 100 xəstə üçün yazılan hər bir resept xəstəyə çatmamışdan əvvəl iki lisenziyalı həkim tərəfindən müstəqil şəkildə yoxlanılacaq. Əgər süni intellektin tövsiyələri ilə həkimlərin rəyi arasında ən azı %95 uyğunluq qeydə alınarsa və heç bir mənfi hal yaşanmazsa, gələcəkdə bu nəzarət mərhələsi azaldılacaq. İlk sınaq üçün məhz akne müalicəsinin seçilməsinə səbəb bu prosesin standart və aşağı riskli olmasıdır. Eyni zamanda ştatda 100 mindən çox insan akne problemindən əziyyət çəksə də, onların yalnız %10-u dermatoloqa müraciət edə bilir və həkim qəbulu üçün gözləmə müddəti 61 günə qədər uzanır.
Bu addım ABŞ tibb dünyasında böyük müzakirələrə və etirazlara da səbəb olub. Cari ilin yanvar ayında Utah ştatı xroniki xəstəliklərin mövcud reseptlərinin süni intellekt tərəfindən yenilənməsinə icazə verən ilk ştat olmuş, lisenziyalaşdırma şurası isə bu proqramın dərhal dayandırılmasını tələb etmişdi. Həkimlər müdafiə edirlər ki, dərman resepti yazmaq sadəcə simptomları qiymətləndirmək deyil, həm də preparatların əks təsirləri, digər dərmanlarla qarşılıqlı əlaqəsi və xəstənin ümumi sağlamlıq vəziyyəti kimi bir çox mürəkkəb faktorun lisenziyalı mütəxəssislər tərəfindən klinik qiymətləndirilməsini tələb edən ciddi bir prosesdir.
