Aİ, ABŞ və Çin: Süni intellekt yarışında üç fərqli tənzimləmə strategiyası
Süni intellekt (Sİ) texnologiyalarının sürətli inkişafı, kiberhücumlar, milli təhlükəsizlik təhdidləri və gənclərin psixoloji asılılığı kimi qlobal narahatlıqları artırdıqca, dünyanın üç böyük iqtisadi gücü fərqli yanaşmalarla bu sahəni idarə etməyə çalışır.
"Azərbaycan müəllimi" xəbər verir ki, mövcud mənzərə və ölkələrin atdığı əsas addımlar belədir:
Avropa İttifaqı (Aİ): Dünyanın ilk sərt və hərtərəfli qaydaları
• Risk çərçivəsi: Aİ 2024-cü ildə qəbul etdiyi Süni İntellekt Aktı ilə texnologiyanı dörd mərhələli risk qrupuna ayırıb. Sosial xal toplama, emosional manipulyasiya və cаnlı emosiya tanıma sistemləri tamamilə qadağan edilib.
• Güzəştlər və lobi: ABŞ və Çin kimi rəqibləri ilə yarışda geri qalmaq istəməyən Avropa şirkətlərinin müraciətləri və regiondakı siyasi konyukturanın dəyişməsi fonunda, yüksək riskli sistemlərə dair bəzi tənzimləmələrin tətbiqi təxirə salınıb.
• Uşaqların qorunması: Avqust ayında "ChatGPT" Rəqəmsal Xidmətlər Aktı çərçivəsində ciddi nəzarətə götürülüb. Aİ Uşaq Qanunu çərçivəsində, intihar halları ilə əlaqələndirilən Sİ botlarının uşaqlarla insani münasibətləri təqlid etməsi və emosional asılılıq yaratması qadağan edilir.
ABŞ: Könüllü öhdəliklər və "Super intellekt" dövrü
• Derequlyasiya və sürət: İkinci prezidentlik dövrünü yaşayan Donald Tramp, Co Baydenin təhlükəsizlik testlərini məcburi edən fərmanını ləğv edərək, 2025-ci ilin iyununda "Süni İntellekt Fəaliyyət Planı" ilə sektoru tamamilə sərbəst buraxmağı və inkişafı sürətləndirməyi hədəfləyib.
• İdeoloji neytrallıq: "Woke Sİ-nin Qarşısının Alınması" fərmanı ilə federal qurumların yalnız neytral modellər alması şərti qoyulub. Anthropic və İlon Maskın "xAI" şirkəti bu çərçivədə öz sənədlərini hökumətlə bölüşməyə razı olublar.
• Özünəzarət: Siyasi fikir ayrılıqları səbəbindən Konqres hələ də federal qanun qəbul edə bilməyib, lakin Kaliforniya kimi ştatlar öz daxili qanunlarını tətbiq edir. Sentyabrın 29-da ABŞ-nin 6 ən böyük Sİ şirkətinin rəhbəri Ağ Evdə müstəqil audit və könüllü nəzarəti nəzərdə tutan, sanksiyası olmayan bir saziş imzalayıb. Tramp rəsmi yazışmalarda "süni intellekt" əvəzinə "super intellekt" (super intelligence) termininin işlədilməsini əmr edib.
• İqtisadi təsir: Sİ infrastrukturu hazırda ABŞ-nin ümumi iqtisadi böyüməsinin üçdə birinə qədərini təşkil edir.
Çin: Sərt dövlət nəzarəti və senzura
• İnsan nəzarəti: Çin lideri Si Cinpinq süni intellektin "hər zaman insan nəzarətində" olmasının vacibliyini vurğulayaraq daha sərt nəzarət sistemlərinin yaradılmasını tələb edir.
• Yavaşlamaya yox: İyul ayında qüvvəyə minən qaydalarla real şəxslərin icazəsiz rəqəmsal nüsxələrinin yaradılması və botlara emosional asılılıq qadağan edilsə də, Çin inkişafı yavaşlatmaq fikrində deyil. Xüsusilə ABŞ-nin ixrac məhdudiyyətləri fonunda texnoloji tərəqqiyə ara verilməsi ölkə siyasətinə zidd sayılır.
• Təhlükəsizlik və senzura: Çin generativ süni intellekt məzmunlarını ciddi şəkildə senzura edir. Dövlət Təhlükəsizliyi Nazirliyi bəyan edib ki, "bədxah qüvvələr" bu texnologiyadan siyasi şayiələr yaymaq və milli təhlükəsizliyi təhdid etmək üçün istifadə edirlər.
Qlobal güclərin bu fərqli strateji addımları yaxın gələcəkdə rəqəmsal dünyanın həm təhlükəsizlik, həm də innovasiya xəritəsini formalaşdıracaq.
