Avropanın hansı ölkələri uşaqlar üçün sosial medianı qadağan etməyi düşünür? - Araşdırma

Fransa, İspaniya, İtaliya, Yunanıstan və Almaniya kimi Avropa ölkələri uşaqların sosial mediadan istifadəsinə məhdudiyyətlər qoymağı nəzərdən keçirirlər.

Avstraliyada bu ayın əvvəlində tətbiq edilən 16 yaşdan kiçiklər üçün sosial media qadağasından sonra Avropa ölkələri oxşar məhdudiyyətlərin tətbiq edilib-edilməməsi ilə bağlı mübarizə aparırlar.

“Azərbaycan müəllimi” xəbər verir ki, ötən il dekabrın 10-dan etibarən 16 yaşdan kiçik avstraliyalı uşaqlar artıq "Facebook", "X", "Threads", "Snapchat", "Instagram", "TikTok", "Twitch", "Reddit" və "Google"a məxsus "YouTube" kimi platformalarda sosial media hesabları yarada və ya saxlaya bilməzlər.

Əgər bu platformaların qanunu pozduğu aşkar edilərsə, 50 milyon Avstraliya dolları (28 milyon avro) məbləğində sərt cərimələrlə üzləşə bilərlər.

Bəs Avropa ölkələri uşaqların onlayn sosial medianı məhdudlaşdırmaq üçün nə edirlər? Biz Avropada təklif olunan və ya artıq tətbiq olunan milli tədbirlərə nəzər salırıq.

Danimarka
Ötən ilin noyabrına Danimarka hökuməti bütün siyasi partiyalardan 15 yaşdan kiçik şəxslərin bəzi sosial media saytlarına girişini qadağan etmək barədə razılıq əldə etdiyini bildirib. Mətbuatda dərc olunmuş açıqlamaya əsasən, bu addım "rəqəmsal dünyada uşaqları və gəncləri zərərli məzmuna və ya xüsusiyyətlərə məruz qoya biləcək platformalardan qorumaq" məqsədi daşıyır.
Bəyanatda deyilir: “Uşaqlar və gənclər yuxularının pozulmasına, dinclik və diqqətlərinin itirilməsinə, eləcə də böyüklərin həmişə iştirak etmədiyi rəqəmsal münasibətlərdən artan təzyiqlə qarşılaşırlar”.
Bu tədbir valideynlərə övladlarının 13 yaşına çatdıqdan sonra sosial mediaya daxil olmasına icazə vermək hüququ verəcək.
Danimarkanın rəqəmsal işlər üzrə naziri Karolin Staj “Associated Press” agentliyinə bildirib ki, qanunvericilərin qadağan üçün müvafiq qanunvericiliyi qəbul etməsi çox güman ki, aylar çəkəcək.
Danimarkanın milli elektron şəxsiyyət vəsiqəsi sistemi mövcuddur və yaş təsdiqləmə tətbiqi planlaşdırır, lakin potensial qadağanın necə tətbiq olunacağını dəqiqləşdirməyib. Ölkə həmçinin uşaqların onlayn təhlükəsizliyi ilə bağlı 14 təşəbbüs üçün 160 milyon kron (21,4 milyon avro) ayırıb.

Fransa
Fransanın rəqəmsal işlər naziri Anne Le Hénanff “La Dépèche” qəzetinə verdiyi açıqlamada nazirliyin 2026-cı ilin ilk aylarında 15 yaşdan kiçiklər üçün sosial medianı məhdudlaşdıran qanun layihəsi təqdim etmək istədiyini söyləyib. 
Bu addım, Fransa parlament komissiyasının sentyabr ayında 15 yaşdan kiçik uşaqlar üçün sosial medianın tamamilə qadağan edilməsini və 18 yaşdan kiçik uşaqlar üçün rəqəmsal “komendant saatı” təklif etməsini tövsiyə edən hesabat dərc etməsindən sonra atılıb.
Komissiyanın hesabatı bu ilin əvvəlində yeddi fransız ailəsinin 2024-cü ildə "TikTok"u uşaqlarını intihara təşviq edən məzmuna məruz qoymaqda ittiham edərək məhkəməyə verməsindən sonra təqdim edilib.
Fransa anoloji addımın Avropa ittifaqı tərəfindən atılmasınıda təkid edir: Əgər Avropa İttifaqı tədbir görməsə, Fransa hökuməti onun əvəzinə tədbir görəcək.
Fransada 15 yaşdan kiçik uşaqların sosial media hesabı açmaq üçün artıq valideynlərinin açıq razılığı tələb olunur. Valideynlər də müraciət edərək övladlarının hesabının bağlanmasını tələb edə bilərlər.

İspaniya
Hökumətin qəbul etdiyi qanun layihəsinə əsasən, 16 yaşdan kiçik uşaqlar valideynlərinin açıq razılığı olmadan sosial şəbəkələrə, forumlara, kommunikasiya platformalarına və ya "generativ süni intellekt (GenAI) daxil olan hər hansı virtual məkana" daxil ola bilməzlər.
Qanun layihəsində deyilir ki, "digər hallarda" minimum yaş 14 olacaq və bu qərar "uyğunsuz məzmuna erkən məruz qalma, kiberhücum və ya şəxsi məlumatların rəqəmsal istismarı ilə bağlı risklərin qarşısını almaq" üçündür. Qanunda bu digər halların nə ola biləcəyi göstərilməyib.
16-18 yaş arası uşaqlar öz razılığı ilə sosial mediaya daxil ola biləcəklər.
Qanun qəbul edilərsə, social tətbiq təminatçılarına valideynlərə övladlarının hansı tətbiqləri yükləmək istədiklərini yoxlamaq hüququ verməyi də tapşıracaq.
Sorğular göstərib ki, ispan valideynlərin 79 faizi sosial media üçün Avstraliya üslubunda yaş məhdudiyyəti ilə razıdır. Lakin respondentlərin hər üçdə biri İspaniyada yaş məhdudiyyətinin tətbiqinin çətin olacağını bildirib.

İtaliya
Ötən ilin may ayında İtaliya parlamenti 15 yaşdan kiçik uşaqlara sosial media məhdudiyyətləri tətbiq edə biləcək qanun layihəsi təqdim edib. İtaliya Senatı tərəfindən araşdırılan qanuna, həmçinin 15 yaşdan kiçik uşaqların sosial media platformalarında istifadəsini məhdudlaşdıran qanunlar da daxildir. Qanun layihəsi həmçinin platformaların istifadəçi yaşını rəqəmsal şəxsiyyət çantası kimi tərcümə olunan və AI-nin yaş təsdiqləmə sisteminə bağlı olan "mini portafoglio nazionale" vasitəsilə təsdiqləməsini tələb edir.
İtaliyanın təhsil naziri Cüzeppe Valditara İtaliyanın "Il Foglio" qəzetinə verdiyi açıqlamada ölkənin Avstraliya modelinə əməl etməli olduğunu bildirib. Noyabr ayından bəri İtaliyada saytlar üçün yaş yoxlaması qanunvericiliyi qüvvədədir.
İtaliyadakı məhdudiyyətlər, potensial olaraq, bir qrup italyan ailəsinin "TikTok" və "Meta" platformaları, "Facebook" və "Instagram"ı məhkəməyə verdiyi kollektiv iddia iddiasından irəli gələ bilər.
İddia ərizəsində iddia olunur ki, 7 - 14 yaş arasında 3,5 milyondan çox uşaq çox kiçik olmalarına baxmayaraq, sosial media platformalarından istifadə edir. İşə fevral ayında baxılmalıdır.
Açıqlamaya görə, iddianın məqsədlərindən biri texnologiya şirkətlərini daha sərt yaş yoxlama təcrübələrini tətbiq etməyə məcbur etməkdir ki, bu da 14 yaşdan kiçik uşaqların daha az hissəsinin onların platformalarına daxil ola bilməsini təmin etsin. 

Yunanıstan
Ötən ilin sentyabr ayında Yunanıstanın baş naziri Kiriakos Mitsotakis BMT Baş Assambleyasında ölkənin Avstraliya modelinə bənzər sosial media qadağasını nəzərdən keçirdiyini bildirib.
Yerli media K.Mitsotakisdən sitat gətirib: “Uşaqlarımızın zehni üzərində indiyə qədər ən böyük nəzarətsiz təcrübə aparırıq. Nəticələrinin nə olacağını bilmirik, amma demək olar ki, onların müsbət olmayacağına əminik”. 
Yunanıstan artıq sosial mediadan istifadəni  qadağan edib və K.Mitsotakisin sözlərinə görə, bu, uşaqlara transformativ təsir göstərib.
Hökumət həmçinin ötən il valideynlərə "iOS" və "Android" mobil telefonlarında valideyn nəzarətini necə aktivləşdirmək barədə təlimatlar verən veb sayt istifadəyə verib. 
Yunanıstanın tətbiqlərə və onlayn xidmətlərə girişi məhdudlaşdıra və ya bloklaya bilən valideyn nəzarəti vasitəsi olan Kids Wallet- dən bildirilir ki, daha gənc insanlar üçün yaş təsdiqləyicisi kimi istifadə olunacaq. Tətbiq valideynlərə tətbiqlərə və onlayn xidmətlərə girişi məhdudlaşdırmaq və ya bloklamaq imkanı verir.
Pul kisəsindən istifadə edən cihaz yetkinlik yaşına çatmayan şəxsin şəxsiyyətini saxlaya və səlahiyyətli identifikasiya orqanına təqdim edə bilər.

Almaniya
Almaniya Parlamentinin məlumatına görə, ölkədə 16 yaşdan kiçiklər üçün sosial mediaya məhdudiyyət heç bir, ən azından hələ ki, məhdudiyyət yoxdur.
Hökumət ötən ilin noyabr ayında parlamentin uşaqların işi üzrə komitəsindən ölkədə qadağanın tətbiq oluna biləcəyini və sosial medianın Almaniyanın yeniyetmələrinə daha geniş şəkildə necə təsir etdiyini araşdırmasını istədiyini bildirib. Komitə bu barədə yekun hesabatı 2026-cı ilin payızında təqdim edəcək.
Almaniya hər bir yetkinlik yaşına çatmayan uşağa şamil ediləcək bir qadağa sənədi üzərində işləyir.
Əgər Almaniya parlamenti qadağa qoysa, Avstraliyada olduğu kimi uşaqların sosial media hesablarına sahib olmasının qarşısı alınacaq. Qanunun qüvvəyə üçün 34 mindən çox imza toplanıb və hökumət tərəfindən araşdırılır.