Mehriban Vəliyeva: İnternet aludəçisi olan şagirdlərdə oxu vərdişləri zəifləyir, yaddaş korlanır
Sosial şəbəkələr həyatımızın ayrılmaz hissəsinə çevrilib. Müasir dövrdə sosial şəbəkələr informasiya mübadiləsi, ünsiyyət və maariflənmə baxımından geniş imkanlar yaratsa da, onların nəzarətsiz və həddindən artıq istifadəsi xüsusilə məktəb yaşlı uşaqların təhsil göstəricilərinə ciddi təsir göstərir.
"Azərbaycan müəllimi" xəbər verir ki, məsələ ilə bağlı Milli Məclisin Elm və təhsil komitəsinin üzvü Mehriban Vəliyeva Teleqraf-ın suallarını cavablandırıb.
- Sosial şəbəkə asılılığı şagirdlərin akademik göstəricilərinə necə təsir edir?
- Sosial şəbəkə asılılığı ilk növbədə şagirdlərin diqqətinin dağılmasına, vaxt idarəetməsində problemlərə və tədris prosesinə marağın azalmasına səbəb olur. Araşdırmalar göstərir ki, uzun müddət sosial mediada vaxt keçirən şagirdlərdə oxu vərdişləri zəifləyir, yaddaş və konsentrasiya qabiliyyəti aşağı düşür.
Bu isə birbaşa olaraq dərs nəticələrinə, imtahan göstəricilərinə və ümumi akademik nailiyyətlərə mənfi təsir edir. Eyni zamanda gecə saatlarında sosial şəbəkələrdən istifadə yuxu rejimini pozur, nəticədə uşaqlarda yorğunluq və psixoloji gərginlik yaranır. Məsələyə yalnız texnoloji deyil, həm də sosial və pedaqoji aspektdən yanaşmaq vacibdir. Rəqəmsal mühitdən düzgün istifadə bacarıqlarının formalaşdırılması, valideyn nəzarətinin gücləndirilməsi və məktəblərdə rəqəmsal savadlılıq üzrə maarifləndirici proqramların təşkili mühüm əhəmiyyət daşıyır. Məqsəd uşaqları texnologiyadan uzaqlaşdırmaq deyil, onların rəqəmsal imkanlardan balanslı və məqsədyönlü şəkildə istifadə etməsini təmin etməkdir.
- Sosial medianın nəzarətsiz istifadəsi hansı riskləri yaradır?
- Sosial medianın nəzarətsiz istifadəsi uşaqların psixoloji, sosial və mənəvi inkişafı baxımından bir sıra risklər yaradır. İnformasiya texnologiyalarının sürətli inkişafı uşaqlara yeni imkanlar açsa da, təhlükəsiz və nəzarətli istifadə mexanizmlərinin olmaması ciddi problemlərə səbəb ola bilər. Ən böyük risklərdən biri uşaqların yaşlarına uyğun olmayan məzmunlarla qarşılaşmasıdır.
Zorakılıq, aqressiya, kibertəzyiq, dezinformasiya və etik dəyərlərə zidd materiallar uşaqların psixologiyasına mənfi təsir göstərir. Xüsusilə sosial mediada ideal həyat görüntülərinin təbliği uşaqlarda özgüvən problemləri, sosial müqayisə və emosional narahatlıqlar yarada bilir. Bununla yanaşı, sosial mediada uzun müddət aktiv olmaq uşaqların real sosial münasibətlərini zəiflədə, ailədaxili ünsiyyətin azalmasına səbəb ola bilər. Kibertəhlükəsizlik məsələləri də burada xüsusi aktuallıq daşıyır. Şəxsi məlumatların paylaşılması, onlayn fırıldaqçılıq və kibercinayət halları uşaqlar üçün ciddi təhlükə mənbəyidir. Bu baxımdan dövlət qurumları, təhsil müəssisələri və valideynlər arasında koordinasiyalı yanaşma vacibdir. Uşaqların rəqəmsal təhlükəsizlik qaydaları barədə maarifləndirilməsi, yaş məhdudiyyətlərinə əməl olunması və sosial media platformalarının məsuliyyətinin artırılması müasir dövrün əsas çağırışlarından biridir.
- Uşaqların və yeniyetmələrin ən çox maraq göstərdiyi rəqəmsal fəaliyyətlərdən biri də videooyunlardır. Bu oyunların əks-təsiri, rəqəmsal inkişaf və uşaqların təhlükəsizliyi barədə təklifləriniz nədən ibarətdir?
- Videooyunlar bu gün uşaqların və yeniyetmələrin rəqəmsal həyatının mühüm hissəsinə çevrilib. Düzgün seçilmiş və nəzarətli şəkildə istifadə olunan oyunlar məntiqi düşüncə, strateji qərarvermə, texnoloji bacarıqlar və koordinasiya qabiliyyətinin inkişafına müsbət təsir göstərə bilər. Lakin nəzarətsiz və uzunmüddətli istifadə müəyyən risklər yaradır. Xüsusilə zorakılıq elementləri daşıyan oyunların uşaqların davranışına təsiri, aqressiyanın artması, sosial təcrid, fiziki passivlik və psixoloji asılılıq kimi problemlər beynəlxalq səviyyədə müzakirə olunan məsələlərdəndir. Həddindən artıq oyun istifadəsi uşaqların təhsilinə, sosial münasibətlərinə və sağlam həyat tərzinə mənfi təsir göstərə bilər. Bu sahədə əsas yanaşma qadağa deyil, balanslı idarəetmə olmalıdır. İlk növbədə valideyn nəzarəti gücləndirilməli, uşaqların yaşına uyğun oyun seçiminə diqqət yetirilməlidir. Məktəblərdə rəqəmsal təhlükəsizlik və media savadlılığı üzrə tədris komponentlərinin genişləndirilməsi də vacibdir. Eyni zamanda yerli və milli dəyərlərə uyğun maarifləndirici rəqəmsal məzmunun və təhsil yönümlü oyunların hazırlanması təşviq edilməlidir. Dövlət, cəmiyyət və texnologiya şirkətləri arasında əməkdaşlıq mexanizmlərinin gücləndirilməsi uşaqların rəqəmsal mühitdə təhlükəsizliyinin təmin olunması baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır.
