Oyuncaqlardan oyunəsaslı öyrənməyə keçid uşaq gözü ilə…
Uşaqlıq dövrü insan həyatının ən həssas və eyni zamanda ən məhsuldar mərhələlərindən biridir. Bu dövrdə uşaqlar ətraf aləmi kəşf edir, ilk bilik və bacarıqları əldə edir, şəxsiyyətlərinin əsas xüsusiyyətlərini formalaşdırırlar. Uşağın dünyasında isə oyunun xüsusi yeri vardır. Oyun və oyuncaqlar uşaqlar üçün sadəcə əyləncə vasitəsi deyil, həm də öyrənməyin, düşünməyin və dünyanı anlamağın ən təbii yoludur. Məhz buna görə də müasir təlim sistemi uşaqların bu təbii ehtiyacını nəzərə alaraq oyuncaqlardan oyunəsaslı öyrənməyə doğru mühüm bir inkişaf mərhələsi keçmişdir.
Ənənəvi yanaşmalarda oyuncaqlar əsasən uşaqları məşğul edən və onları əyləndirən vasitə kimi qəbul edilirdi. Uşaqlar oyuncaqlarla oynayır, vaxtlarını maraqlı keçirir və müəyyən qədər sosial bacarıqlar əldə edirdilər. Lakin zaman keçdikcə pedaqoji araşdırmalar göstərdi ki, oyuncaqlar uşaqların intellektual və emosional inkişafında çox daha böyük rol oynayır. Məsələn, konstruktiv oyuncaqlar uşaqlarda məntiqi düşünmə və yaradıcılıq qabiliyyətini inkişaf etdirir, rol oyunları isə onların təxəyyülünü və ünsiyyət bacarıqlarını gücləndirir.
Məhz bu yanaşmaların nəticəsində müasir təhsil sistemində oyun və oyuncaqlar yeni məna qazanmışdır. Artıq onlar sadəcə əyləncə vasitəsi deyil, təlim prosesinin mühüm tərkib hissəsi kimi qəbul olunur. Beləliklə, oyuncaqlardan istifadə tədricən oyunəsaslı öyrənmə modelinə keçid yaratmışdır. Bu modeldə oyun təlim prosesinin əsas alətlərindən biri kimi istifadə olunur və şagirdlərin bilik əldə etməsini daha maraqlı və effektiv edir.
Oyunəsaslı öyrənmə şagirdlərin dərs prosesində fəal iştirakını təmin edən müasir pedaqoji yanaşmalardan biridir. Bu metod vasitəsilə şagirdlər yalnız məlumat qəbul edən tərəf olmur, eyni zamanda öyrənmə prosesinin aktiv iştirakçısına çevrilirlər. Oyun zamanı şagirdlər tapşırıqları yerinə yetirir, problemləri həll edir, yeni ideyalar irəli sürür və öz biliklərini tətbiq etməyi öyrənirlər. Bu isə öyrənməni daha mənalı və yadda qalan edir.
Oyuncaqlardan oyunəsaslı öyrənməyə keçid uşaqların idrak fəaliyyətinə də mühüm təsir göstərir. Oyun zamanı uşaqlar sərbəst düşünür, müxtəlif vəziyyətləri təhlil edir və problemlərin həlli üçün yaradıcı yollar axtarırlar. Onlar təkcə bilik əldə etmir, eyni zamanda analiz etmək, müqayisə aparmaq və nəticə çıxarmaq kimi vacib düşünmə bacarıqlarını inkişaf etdirirlər.
Bununla yanaşı, oyun mühiti uşaqlarda sosial və emosional bacarıqların formalaşmasına da kömək edir. Komanda oyunları zamanı şagirdlər bir-biri ilə əməkdaşlıq etməyi, fikir mübadiləsi aparmağı və qarşılıqlı hörmət göstərməyi öyrənirlər. Onlar qələbə və məğlubiyyəti qəbul etməyi, məsuliyyət daşımağı və birlikdə məqsədə çatmağın vacibliyini dərk edirlər. Bu isə onların gələcək həyatında mühüm rol oynayan sosial bacarıqların formalaşmasına şərait yaradır.
Müasir təlimdə müəllimin rolu da bu prosesdə xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Müəllim oyuncaqları və oyun fəaliyyətlərini sadəcə əyləncə kimi deyil, məqsədyönlü pedaqoji vasitə kimi planlaşdırmalıdır. Düzgün seçilmiş oyunlar dərsin məqsədlərinə uyğun təşkil olunduqda şagirdlərin mövzunu daha yaxşı mənimsəməsinə kömək edir. Bu zaman müəllim bilik verən şəxs olmaqla yanaşı, həm də öyrənmə prosesini istiqamətləndirən və şagirdləri motivasiya edən bir bələdçiyə çevrilir.
Müasir dövrdə texnologiyanın inkişafı da oyunəsaslı öyrənmənin imkanlarını daha da genişləndirmişdir. İnteraktiv oyunlar, rəqəmsal təlim platformaları və müxtəlif təhsil tətbiqləri şagirdlərin öyrənmə prosesini daha maraqlı və dinamik edir. Bu vasitələr şagirdlərə həm fərdi, həm də qrup şəklində öyrənmək imkanı yaradır və onların öyrənməyə olan marağını artırır.
Nəticə etibarilə demək olar ki, oyuncaqlardan oyunəsaslı öyrənməyə keçid müasir təhsil sisteminin mühüm istiqamətlərindən biridir. Bu yanaşma uşaqların təbii maraqlarını və psixoloji xüsusiyyətlərini nəzərə alaraq təlim prosesini daha səmərəli və cəlbedici edir. Oyun vasitəsilə öyrənən şagirdlər yalnız bilik qazanmır, həm də düşünməyi, araşdırmağı və yaradıcı fəaliyyət göstərməyi öyrənirlər.
Beləliklə, müasir təlimdə oyun sadəcə bir fəaliyyət deyil, uşaqların inkişafına xidmət edən güclü pedaqoji vasitədir. Oyuncaqlardan başlayan bu yol oyunəsaslı öyrənmə ilə davam edərək gələcəyin düşünən, yaradıcı və fəal vətəndaşlarının yetişməsinə mühüm töhfə verir.
Türkan Musayeva
Bakı şəhər 248 nömrəli tam orta məktəbin informatika laborantı
Bu yazı “Azərbaycan müəllimi” qəzeti və Azərbaycan Gənc Müəllimlər Assosiasiyasının həyata keçirdiyi “Müəllimin pedaqoji gündəliyi” layihəsi çərçivəsində dərc olunur.
