“Azərbaycan tarixi” Azərbaycan dilində: Yeni qərar, yoxsa mərhələli keçidin davamı?

“Azərbaycan tarixi”nin rus bölməsində bu ildən Azərbaycan dilində tədris olunması ilə bağlı son günlər müxtəlif məlumatlar yayılıb. Fənnin tədrisi ilə bağlı yeni qaydaların tətbiq olunduğu iddia edilir. Amma əslində VII siniflərdə “Azərbaycan tarixi”nin dövlət dilində tədrisinə başlanılması yeni qərar deyil, bir neçə ildir ki,  davam edən mərhələli keçid prosesinin növbəti mərhələsidir.

“Keçid birbaşa deyil, mərhələli şəkildə həyata keçirilir”

Elm və Təhsil Nazirliyindən “Azərbaycan müəllimi”nin sorğusuna cavab olaraq bildirilib ki, 2022-2023-cü tədris ilindən seçilmiş ümumi təhsil müəssisələrinin tədrisi digər dillərdə aparılan V siniflərində “Azərbaycan tarixi” fənninin Azərbaycan dilində pilot tətbiqinin nəticələri qənaətbəxş olduğundan onun mərhələli şəkildə digər siniflərdə də (2026-cı ilədək VI-VIII siniflərdə) davam etdirilməsi məqsədəuyğun hesab olunub. Belə ki, “Azərbaycan tarixi” fənninin Azərbaycan dilində tədrisi 2024-2025-ci tədris ilində ölkə üzrə bütün ümumi təhsil müəssisələrinin V siniflərində, 2025-2026-cı tədris ilində isə VI siniflərində həyata keçirilib. 2026-2027-ci tədris ilindən etibarən bu yanaşma VII siniflərə də şamil olunur və növbəti illərdə mərhələli şəkildə yuxarı siniflərdə tətbiqi nəzərdə tutulur.

100 məktəbin VIII, 20 məktəbin isə IX siniflərində pilot şəkildə tətbiq ediləcək 

Eyni zamanda, növbəti illərdə keçid prosesinin yuxarı siniflər üzrə də davam etdirilməsi məqsədilə 2026-2027-ci tədris ilində sözügedən fənnin pilot tətbiqi 100 ümumi təhsil müəssisəsinin VIII siniflərində, 20 ümumi təhsil müəssisəsinin isə IX siniflərində davam etdiriləcək.

Qeyd edilib ki, nəticə etibarilə, tədrisi digər dillərdə aparılan siniflərdə “Azərbaycan tarixi” fənninin Azərbaycan dilində tədrisinə keçid birbaşa deyil, mərhələli şəkildə həyata keçirilir.

“Bu yanaşmanın əsas məqsədi tədrisi digər dillərdə aparılan siniflərin Azərbaycan dilində bilik və bacarıqlarının inkişaf etdirilməsi ilə yanaşı, ölkənin tarixini dövlət dilində öyrənmələri üçün tədris mühitinin formalaşdırılmasıdır.

Fənnin mənimsənilməsi asanlaşdırılıb

Əlavə olaraq, 2024-cü ildən etibarən Azərbaycan tarixi fənni üzrə dərsliklərin yenilənməsinə start verilmiş, cari ildə yeni “Azərbaycan tarixi 7” dərsliyi hazırlanıb. Dərsliyin hazırlanması zamanı məzmunun elmi və metodiki baxımdan təkmilləşdirilməsi ilə yanaşı, dil-üslub cəhətdən daha aydın, şagirdlərin yaş səviyyəsinə uyğun olmasına xüsusi diqqət yetirilib. Bu yanaşma həm fənnin mənimsənilməsinin asanlaşdırılmasına, həm də Azərbaycan dilində tarixi terminologiyanın şagirdlər tərəfindən daha sistemli mənimsənilməsinə xidmət edir”.

“Azərbaycan təhsilində varislik prinsipi gözlənilir”

Mövzu ilə bağlı “Azərbaycan müəllimi”nə danışan dərsliklərin qiymətləndirilməsi üzrə mütəxəssis Səxavət Zeynalov bildirib ki, “Azərbaycan tarixi”nin məktəblərdə dövlət dilində keçilməsi təkcə rus bölməsini deyil, bütün bölmələri əhatə edir:
“Belə qərarlar dilin və tarixin qorunması üçün qonşu ölkələrdə də verilir. Bundan əlavə, bu məsələdə Azərbaycan təhsilində varislik prinsipi gözlənilir. Məsələn, bu il 5 və ya 6-cı sinifdə bu tətbiq edildisə, gələn il o siniflərdəki şagirdlər müvafiq olaraq 6 və 7-ci sinifdə təhsil alırlar. Mütləq nəzərə alınmalıdır ki, şagirdlərin hər iki dildə (“Azərbaycan tarixi”ndə dövlət dili, “Ümumi tarix”də isə təhsil aldığı bölmənin dili) tarixi qavraması üçün balanslaşdırılmış şərait yaradılır. Beləliklə, şagird tarix fənnini akademik səviyyədə hər iki dildə anlaya bilir”.

“Azərbaycan tarixi fənni dövlət əhəmiyyətli strateji sahədir”

Mütəxəssisin sözlərinə görə, Azərbaycan tarixi fənninin dövlət dilində keçilməsinin əhəmiyyəti ondan ibarətdir ki, bu, şagirdlərdə həm Azərbaycan dilinin, həm də “Azərbaycan tarixi”nin möhkəmlənməsinə, gənc nəslə aşılanmasına xidmət edir:

“Azərbaycan tarixi fənni dövlət əhəmiyyətli strateji sahədir. İstər dünyaya inteqrasiyamız baxımından, istərsə də ölkəmizin yerləşdiyi coğrafi məkan baxımından çox əhəmiyyətlidir. Bəzən hər hansı xarici dilli bölmənin məzunu olan gəncimiz Azərbaycan dilini akademik yox, məişət səviyyəsində öyrəndiyi üçün öz tarixini xarici dildə öyrənir, bizdə yazılan akademik tarix kitablarını oxuyub anlaya bilmir. Ona görə də Azərbaycanca araşdıra bilmədiyi üçün xarici dildə oxuduğundan onun təsiri altına düşür, sabah səhv bir arqumentə cavab verəcək qədər tarixi biliyə sahib olmur. Azərbaycanın “Təhsil haqqında” Qanununun (2009) əsas məqsədlərindən biri də milli və ümumbəşəri dəyərlərə malik insan yetişdirməkdir. Fikrimizcə, tariximizin dövlət dilində tədris edilməsi həm də buna xidmət edir”.

“B

u, problemdir, hətta xaricdə də xoş qarşılanmır”

S. Zeynalov qeyd edib ki, Azərbaycan məktəblərinin birinin müəllimlərindən olan amerikalı xanımın sözü ona çox təsir edib:

“Həmin amerikalı xanım dedi ki, sizin ölkənizin şagirdləri bir çox fənlər üzrə çox qabiliyyətli və bacarıqlıdırlar. Eləsi var, hətta 3-5 dil bilir. Amma öz vətənlərinin dilini yaxşı bilmirlər. Bu, problemdir, hətta xaricdə də xoş qarşılanmır”.

Məncə, bu variantda yarımbaşlıqların sayı da optimaldır: 4 yarımbaşlıq mətnin əsas dönüş nöqtələrini ayırır, amma yazını həddən artıq parçalamır. Sitatların hamısı təqdim etdiyiniz mətnin içindən götürülüb.