Dünyada tələbə mobilliyi necə inkişaf edir? – Hesabat
“Ali təhsil gənclərdə qabaqcıl bacarıqları inkişaf etdirir və yüksəkixtisaslı peşələrə çıxışı təmin edir. Son 10 ildə beynəlxalq tələbə mobilliyi xeyli genişlənib və ali təhsil almaq üçün xaricə üz tutan tələbələrin sayı artmaqdadır”.
“Azərbaycan müəllimi” xəbər verir ki, bu barədə İqtisadi Əməkdaşlıq və İnkişaf Təşkilatının (OECD) növbəti illik “Bir baxışda təhsil” (Education at a Glance 2026) hesabatında qeyd olunur.
Hesabatda qeyd olunur ki, bu tendensiya getdikcə təhsil sistemlərinin cəlbediciliyini və beynəlxalq əhatə dairəsini, eləcə də qabaqcıl bacarıqlara və ixtisaslaşmış təcrübəyə artan qlobal tələbata cavab vermək qabiliyyətini əks etdirir.
Qlobal tələbə mobilliyi son 10 ildə, xüsusən də ali təhsilin daha inkişaf etmiş səviyyələrində əhəmiyyətli dərəcədə güclənib. 2015-2024-cü illər arasında OECD üzrə beynəlxalq tələbələrin orta payı həm magistr səviyyəsində (18%-dən 24%-ə), həm də doktorantura səviyyəsində (27%-dən 34%-ə) 6 - 7 faiz artıb. Bu artımlar xüsusilə Avstraliyada diqqəti cəlb edir, burada magistr proqramlarına qəbul olan beynəlxalq tələbələrin payı bu dövrdə 50%-dən 64%-ə, doktorantura səviyyəsində isə 39%-dən 50%-ə yüksəlib.
Digər ölkələrdə də əhəmiyyətli artım müşahidə olunub: Birləşmiş Krallıqda beynəlxalq tələbələr hazırda magistraturaya yeni qəbul olanların 58%-ni təşkil edir ki, bu da 2015-ci ildəki 45%-dən çoxdur, Estoniyada isə doktorantura səviyyəsində beynəlxalq tələbələrin payı 2 dəfədən çox artaraq 20%-dən 41%-ə çatıb. Ali təhsilin aşağı səviyyələrində beynəlxalq tələbə sayında artım faiz baxımından qismən az olub, baxmayaraq ki, magistr və doktorantura səviyyələrində müşahidə olunan artıma mütənasib olaraq oxşardır. 2015-2024-cü illər arasında bakalavr səviyyəsində beynəlxalq yeni qəbul olanların payı OECD ölkələri üzrə orta hesabla 8%-dən 11%-ə, qısamüddətli ali təhsil proqramları üçün isə 5%-dən 7%-ə yüksəlib.
Beynəlxalq tələbələrin payı ali təhsil səviyyəsi ilə əhəmiyyətli dərəcədə artır: 2024-cü ildə OECD ölkələri üzrə bakalavr səviyyəsində yeni qəbul olanların orta hesabla 11%-ni, magistr səviyyəsində 24%-ni və doktorantura səviyyəsində 34%-ni təşkil edir və Lüksemburqda doktoranturaya qəbul olanların 87%-nə çatır.
Beynəlxalq tələbələrin elm, texnologiya, mühəndislik və riyaziyyat (STEM) sahələrində məzun olma ehtimalı yerli tələbələrə nisbətən daha yüksəkdir: OECD üzrə orta hesabla beynəlxalq məzunların 30%-i, milli məzunların isə 23%-i STEM dərəcəsi alıb və xüsusilə ABŞ kimi ölkələrdə bu rəqəm yüksəkdir.
Əksər OECD ölkələri xaricə göndərdikləri milli tələbələrin sayından daha çox beynəlxalq tələbə qəbul edilir. Avstraliya xaricə göndərdiyi tələbələrin sayından 45, Böyük Britaniya isə 18 dəfə çox beynəlxalq tələbə qəbul edir.
Digər nəticələr:
-OECD ölkələri üzrə bakalavr (51%) və magistr (52%) səviyyələrində beynəlxalq yeni qəbul olanların təxminən yarısını qadınlar təşkil edir, lakin doktorantura səviyyəsində bir qədər az təmsil olunurlar və orta hesabla beynəlxalq tələbələrin 45%-ni təşkil edirlər.
-Beynəlxalq tələbə mobilliyi yüksək səviyyədə cəmləşib və 2024-cü ildə Avstraliya, Kanada, Birləşmiş Krallıq və Amerika Birləşmiş Ştatları OECD üzrə bütün beynəlxalq tələbələrin təxminən yarısını qəbul edib.
-Beynəlxalq məzunlar həmçinin biznes, inzibati və hüquq sahələrində də çox təmsil olunurlar (milli məzunlar arasında bu rəqəm 23%-ə qarşı 26%), lakin təhsil (11%-ə qarşı 4%) və səhiyyə və rifah (18%-ə qarşı 13%) kimi milli əmək bazarları ilə sıx bağlı sahələri bitirmə ehtimalı daha azdır. Beynəlxalq tələbələr xüsusilə ali təhsilin qabaqcıl səviyyələrində və doktorantura səviyyəsində STEM sahələrində cəmləşiblər ki, bu da tədqiqat və doktorantura təhsili sistemlərinin artan beynəlmiləlləşməsini əks etdirir.
