Süni intellekt təhsili məhv edir – Amerikalı məktəbli
“Süni intellekt vasitəsilə hazırlanan dərs planları yalnız şagirdlərə zərər vurmur, həm də onlardan istifadə edən müəllimlərin rolunu zəiflədir”.
Bu barədə amerikalı məktəbli, Vermont ştatının Strafford qəsəbəsində yaşayan Ada Brisin “VTDigger” qəzetinə göndərdiyi məktubda qeyd olunur.
Məktubda məktəblinin orta təhsil müəssisələrində süni intellektin tətbiqi ilə bağlı narahatçılığı əks olunub.
“Azərbaycan müəllimi” amerikalı məktəblinin düşüncələrini təqdim edir: “Mərkəzi Vermontda yaşayan orta məktəb şagirdi kimi müəllimlərin dərs proqramlarını hazırlamaq üçün süni intellekt alətlərindən istifadə etməsi və ya tam şəkildə onlara güvənməsi məni ciddi narahat edir. Mən düşünürəm ki, bunun gələcək nəsillər üçün təhlükəli nəticələri ola bilər.
Müəllimlik peşəsinin nə qədər çətin olduğunu başa düşsəm də, hesab edirəm ki, süni intellektdən istifadə sinifdə olmağın əsas məqsədini aradan qaldırır. Məktəbimiz şagirdlərə etibarlı və dəyərli mənbələrdən istifadə etməyi, araşdırma aparmağı və məlumat təqdim etməyi öyrətdiyi ilə fəxr edir. Müəllimlərin süni intellekti əsas resurs kimi istifadə etməsi isə şagirdlərdən tələb olunan prinsiplərlə ziddiyyət təşkil edir.
Düşünürəm ki, dərslərində mütəmadi olaraq süni intellektdən istifadə edən müəllimlər dərs planlarını öz zəhməti ilə hazırlayan həmkarlarının əməyini kölgədə qoyurlar. Bir müəllim dərsi üçün vaxt sərf edib material hazırlayarkən, digərinin bunu süni intellektə həvalə etməsi ədalətli görünmür. Müəllimlərin işdən kənar mürəkkəb və gərgin həyatının olduğunu anlayıram, lakin süni intellekt təhsil sisteminin yaratdığı problemləri həll etməyəcək. Əksinə, məncə, vəziyyəti daha da ağırlaşdıracaq.
Müəllimlər yalnız müəyyən fənləri tədris edən şəxslər deyil. Onlar nümunədir, gəncləri maraqlı olmağa, öz maraqlarının ardınca getməyə və ətraf dünya ilə ünsiyyət qurmağa ruhlandıran insanlardır. Bunu süni intellekt edə bilməz. Dünyanın mürəkkəbliyini anlamaq üçün bizə real insanların həqiqi sözləri və düşüncələri lazımdır.
Bəziləri düşünür ki, süni intellekt tərəfindən hazırlanmış test və ya iş vərəqi zərərsizdir. Mən isə bunun səthi yanaşma olduğunu hesab edirəm. Təhlükə bu prosesin gələcəkdə gətirəcəyi nəticələrdədir. Əgər daha çox dərs tapşırıqları hazırlamaq üçün süni intellektdən istifadə etməyə başlasa, məktəb monoton bir mühitə çevriləcək. Bu isə təhsil deyil. Təhsil insanı daha böyük biliyə aparan yol olmalıdır, bir neçə saniyəyə tamamlanıb kənara atılan proses yox.
Əminəm ki, süni intellekt mürəkkəb elmi və dövlət layihələrində faydalıdır. Amma söhbət “NASA”dan yox, orta məktəbdən gedir. Orta məktəb şagirdləri insan düşüncəsi olmadan hazırlanmış dərs planlarından fayda görmürlər. Tapşırığın hazırlanmasına kiminsə vaxt sərf etdiyini bilmək belə məni onu yerinə yetirməyə daha çox həvəsləndirir. Mənə düşünülmədən yaradılmış tapşırıqlar təqdim olunanda öyrənmək istəyi qalmır. Bu isə məktəbə getməyin məqsədini aradan qaldırır.
Mən demirəm ki, hər müəllim bütün tapşırıqları mükəmməl şəkildə əl ilə hazırlamalıdır. Amma müəllimlərin peşəsinin nə qədər çətin olduğunu qiymətləndirmək çətindir, əgər onların təqdim etdiyi materiallarda səy görünmürsə. Hətta müəllimin tapşırıq hazırlamağa vaxtı yoxdursa belə, internetdə etibarlı olduğu təsdiqlənmiş çoxlu resurs və iş vərəqləri mövcuddur.
Zərərin qarşısını almaq üçün mümkün qədər erkən addım atılmalıdır. Əgər tədrisdə süni intellektdən istifadə normaya çevrilsə, müəllim peşəsinin mahiyyətinə zərbə vurulacaq. Sanki süni intellektdən istifadə edən müəllimlər öz peşələrini şüursuz şəkildə zəiflədirlər. Bəzi böyüklər bu vəziyyətə laqeyd qala bilər, çünki onlar alqoritmlərin idarə etdiyi gələcəyi görməyəcəklər. Amma bu onların yox, bizim gələcəyimizdir.
Mən elə bir valideyn olmaq istəmirəm ki, övladı başqalarına empatiya göstərə bilməsin və müstəqil düşünməyi bacarmasın, çünki bütün süni intellekt müəllimləri eyni danışır və maraqlı, ehtiraslı insan düşüncəsinin nə olduğunu anlamır. Mənim nəslim məhz bu təhlükəni düşünməyə məcburdur. Bu gün uzaq görünən şeylər sabah reallığımıza çevrilə bilər. Mən isə hesab edirəm ki, bunun qarşısını almaq təhsil sistemindən başlamalıdır”.
Mənbə: https://vtdigger.org/2026/05/24/opinion-artificial-intelligence-is-ruining-education/
