“Tələbələr iş axtarmağa universitet illərindən başlamalıdırlar” – Mütəxəssis

Universitet təhsili gənclərə yalnız nəzəri biliklər qazandırmaqla kifayətlənməməli, onları gələcək əmək bazarının tələblərinə də hazırlamalıdır. Lakin tələbələrin auditoriyada öyrəndiklərini real iş mühitində tətbiq etmək, peşə bacarıqlarını inkişaf etdirmək və ixtisasları üzrə təcrübə qazanmaq imkanları hər zaman eyni olmur. 

Bəs tələbələr universitetdə oxuduqları müddətdə əmək bazarının gözləntilərinə cavab verən real iş təcrübəsi qazana bilirlərmi?

Mövzu ilə bağlı “Azərbaycan müəllimi”nə danışan təhsil mütəxəssisi Əlmusa Ataməliyev bildirib ki, müasir dövrdə universitet təhsili gənclərin peşəkar həyata hazırlanmasında mühüm rol oynayır:

“Lakin bu gün əmək bazarında yalnız nəzəri biliklərə sahib olmaq kifayət etmir. İşəgötürənlər namizədlərin öyrəndiklərini praktikada tətbiq etmək, problemləri həll etmək, komanda ilə işləmək və məsuliyyət daşımaq bacarıqlarına da xüsusi önəm verirlər.

Tələbələrin universitetdə oxuduqları müddətdə real iş təcrübəsi qazanması mümkündür. Bunun üçün təcrübə proqramları, könüllülük fəaliyyəti, layihələr, tələbə təşkilatları və ixtisas üzrə yarımştat iş imkanlarından istifadə mühüm rol oynayır. Ancaq burada bir məqamı xüsusi vurğulamaq lazımdır: tələbənin təcrübə proqramında iştirak etməsi hələ onun real iş təcrübəsi qazandığı demək deyil. Əsas məsələ həmin müddətdə nə öyrənməsi, hansı işləri yerinə yetirməsi və hansı bacarıqları inkişaf etdirməsidir.

Təəssüf ki, bəzi hallarda tələbələrin universitetdə qazandıqları nəzəri biliklərlə əmək bazarının tələbləri arasında müəyyən fərq yaranır. Tələbə imtahanlardan uğurla keçə, yüksək akademik göstəricilərə sahib ola bilər, lakin iş mühitində qərar vermək, ünsiyyət qurmaq, vaxtı düzgün idarə etmək və qarşıya çıxan çətinliklərə həll yolu tapmaqda çətinlik çəkə bilər. Məhz buna görə də ali təhsil müəssisələrində nəzəri hazırlıqla praktik fəaliyyətin əlaqələndirilməsi vacibdir”.

Mütəxəssis qeyd edib ki, əlavə təcrübə proqramlarına qatılan tələbələr ilk növbədə proqramın məzmununa və onlara hansı imkanları yaradacağına diqqət yetirməlidirlər:

“Təcrübə keçəcəkləri müəssisənin nüfuzu müəyyən əhəmiyyət daşısa da, daha vacib olan tələbənin orada nə öyrənəcəyi, real tapşırıqların icrasına cəlb olunub-olunmayacağı və peşəkar mütəxəssislərdən öyrənmək imkanının olub-olmamasıdır. Sadəcə sertifikat əldə etmək məqsədilə proqrama qatılmaq düzgün yanaşma deyil. Sertifikat tələbənin iştirakını təsdiqləyə bilər, lakin onun peşəkar bacarıqlarını öz-özlüyündə sübut etmir.

Digər mühüm məsələ təcrübə proqramının tələbənin ixtisasına və gələcək karyera hədəflərinə uyğunluğudur. Tələbə proqram seçərkən özündən soruşmalıdır: Bu təcrübə mənə nə qazandıracaq? Hansı bacarıqlarımı inkişaf etdirəcəyəm? Gələcəkdə işə müraciət edərkən burada öyrəndiklərimi necə nümayiş etdirə biləcəyəm? Bu suallara aydın cavab verə bilmirsə, seçimə yenidən nəzər salması məqsədəuyğundur.

Tələbələr onu da unutmamalıdırlar ki, real iş mühiti yalnız peşə biliklərini deyil, şəxsi keyfiyyətləri də sınağa çəkir. Vaxtında işə gəlmək, verilən tapşırıqlara məsuliyyətlə yanaşmaq, kollektivlə düzgün ünsiyyət qurmaq, səhvlərdən nəticə çıxarmaq və fikirləri qəbul etmək uğurlu karyeranın əsas şərtlərindəndir. Təcrübə dövründə sual verməkdən çəkinməmək, təşəbbüs göstərmək və öyrənməyə açıq olmaq tələbəyə ciddi üstünlük qazandırır”.

Müsahibimiz hesab edir ki, bu məsələdə məsuliyyət yalnız tələbələrin üzərinə düşmür:
“Universitetlər, işəgötürənlər və müvafiq qurumlar arasında əməkdaşlıq gücləndirilməli, tələbələr üçün formal xarakter daşımayan, real iş prosesini əhatə edən təcrübə imkanları artırılmalıdır. Təcrübə proqramları tələbənin sadəcə müəssisədə müəyyən müddət keçirməsi ilə məhdudlaşmamalı, konkret öyrənmə məqsədlərinə, tapşırıqlara və nəticələrin qiymətləndirilməsinə əsaslanmalıdır.
Ən vacib məqam budur ki, tələbələr iş axtarmağa məzun olduqdan sonra deyil, universitet illərindən başlamalıdırlar. Bu, mütləq şəkildə təhsillə yanaşı tam ştat işləmək demək deyil. Əksinə, dərslərlə işi düzgün uzlaşdırmaq, ixtisasa uyğun kiçik layihələrdə iştirak etmək, yay təcrübələrindən yararlanmaq və mərhələli şəkildə peşəkar bacarıqlar qazanmaq daha səmərəli yanaşmadır.

Nəticə etibarilə, universitet tələbəyə yalnız diplom qazandıran məkan deyil, onu gələcək peşəsinə hazırlayan bir mühit olmalıdır. Tələbə universiteti bitirərkən təkcə “Mən nə oxumuşam?” sualına deyil, həm də “Mən nəyi bacarıram və bunu praktikada necə tətbiq edə bilərəm?” sualına cavab verə bilməlidir. Çünki əmək bazarında gəncin rəqabət qabiliyyətini müəyyən edən əsas amillərdən biri qazandığı bilikləri real nəticəyə çevirmək bacarığıdır”.