“Bir baxışda təhsil” – OECD-nin yeni hesabatı açıqlanıb

Sentyabrın 29-da İqtisadi Əməkdaşlıq və İnkişaf Təşkilatı (OECD) növbəti illik “Bir baxışda Təhsil” (Education at a Glance 2026) hesabatını açıqlayıb. “Azərbaycan müəllimi” xəbər verir ki, dünyanın müxtəlif ölkələrində təhsil sistemlərinin müqayisəli təhlili üçün mühüm mənbə olan hesabat təhsil səviyyəsi, məktəbə cəlbetmə, maliyyələşdirmə və təhsil sistemlərinin təşkili, tələbə mobilliyi ilə bağlı geniş məlumatları əhatə edir.  

2026-cı il buraxılışında əsas diqqət müəllim çatışmazlığına yönəldilib. Hesabatda problemin müxtəlif ölkələrdə hansı miqyasda özünü göstərdiyi, əmək bazarındakı daha geniş proseslərlə əlaqəsi və təhsil sistemlərinin mövcud vəziyyətə necə uyğunlaşa biləcəyi araşdırılır. Qeyd olunur ki, müəllim çatışmazlığı qlobal təhsil gündəminin əsas problemlərindən birinə çevrilir.

Təhsil sistemləri yalnız müəllimləri qədər güclüdür

Hesabatın təqdimatında çıxış edən OECD-nin Baş katibi Matias Korman qeyd edib ki, təhsil sistemlərinin gücü böyük ölçüdə müəllimlərinin gücü ilə müəyyən olunur. Lakin OECD ölkələrində yüksəkkeyfiyyətli müəllimlərin cəlb olunması, onların peşəkar inkişafını təmin etmək və bu peşədə saxlamaq getdikcə çətinləşir. "Əsl çətinlik sistemlərimizdə lazımi sahələrdə və zəruri keyfiyyətlərə malik kifayət qədər müəllimin olub-olmamasındadır”, -deyən baş katib əlavə edib ki, UNESCO-nun məlumatlarına əsasən, məktəblərin 2030-cu ilə qədər daha 44 milyon ibtidai və orta məktəb müəlliminə ehtiyacı olacağı təxmin edilir. 

Hesabatın təqdimat mərasimində çıxış edən Andreas Şleyxer bildirib ki, elm, texnologiya, mühəndislik və riyaziyyat sahələrində ixtisaslı müəllimlərin çatışmazlığı builki beynəlxalq testlərdə şagirdlərin göstəricilərindəki tarixi azalmanın səbəbidir.

Müəllim çatışmazlığı OECD-nin əksər təhsil sistemlərinə müxtəlif səviyyələrdə təsir göstərir. Məsələn, Latviya və Lüksemburqda 2024/2025-ci tədris ilinin əvvəlində orta təhsil müəssisələrində bütün müəllim vəzifələrinin təxminən 4 faizi vakant qalmışdı. Digər ölkələrin əksəriyyətində isə bu göstərici 3 faizdən aşağı olub. 

Lakin vakant yerlərin sayı müəllim çatışmazlığının yeganə göstəricisi deyil. Təhsil sistemləri kadr ehtiyacını qarşılamaq üçün tam milli ixtisas tələblərinə cavab verməyən şəxsləri də müəllim kimi işə cəlb edirlər. 2024/2025-ci tədris ilində OECD ölkələrində ibtidai və orta təhsil müəllimlərinin orta hesabla 9,1 faizi tam ixtisaslı hesab olunmayıb. 

Problem həm də ərazi və fənlər üzrə qeyri-bərabər paylanır. Kənd və ucqar ərazilərdə, eləcə də sosial baxımdan əlverişsiz icmalarda müəllim tapmaq daha çətindir. Fənlər üzrə, xüsusilə riyaziyyat və təbiət elmləri istiqamətində çatışmazlıq daha qabarıqdır. Bunun əsas səbəblərindən biri təhsil sistemlərinin yüksəkixtisaslı mütəxəssislər uğrunda digər sektorlarla rəqabət aparmasıdır. Müəllim çatışmazlığını daha da kəskinləşdirən amillərdən biri isə müəllim heyətinin yaşlanmasıdır. OECD ölkələrində orta təhsil müəllimlərinin təxminən 25 faizi 55 və ya daha yuxarı yaşdadır. Bu isə qarşıdakı illərdə əhəmiyyətli sayda müəllimin təqaüdə çıxacağı və onların əvəzlənməsinə ehtiyac yaranacağı deməkdir.

Müəllim çatışmazlığı yalnız təhsilin problemi deyil

OECD müəllim çatışmazlığını əmək bazarındakı daha geniş proseslərdən ayrı nəzərdən keçirmir. İxtisaslı işçi qüvvəsinə tələbatın artması səhiyyə, texnologiya və digər yüksək ixtisas tələb edən sahələrdə işəgötürənlər arasında rəqabəti gücləndirir. Mövcud məlumatların olduğu ölkələrin yarıdan çoxunda vakansiya səviyyəsi ümumi iqtisadiyyatda təhsil sahəsindən daha yüksəkdir. 

Başqa sözlə, təhsil sistemi yalnız öz daxilində yaranan kadr problemini həll etməyə çalışmır. O, məhdud sayda yüksəkixtisaslı mütəxəssis uğrunda iqtisadiyyatın digər sahələri ilə də rəqabət aparır. Bu vəziyyətdə müəllim çatışmazlığını yalnız daha çox insanı müəllimliyə cəlb etməklə həll etmək mümkün deyil. Mövcud müəllim potensialından daha səmərəli istifadə olunması da vacibdir.
Texnologiyaların, rəqəmsal alətlərin və süni intellektin tətbiqi, yardımçı heyətin daha geniş cəlb olunması, inzibati işlərin azaldılması və məktəb strukturunun yenidən təşkili müəllimlərin vaxtını daha səmərəli bölüşdürməsinə imkan yarada bilər. Məqsəd müəllimin diqqətini onun peşəkar təcrübəsinin şagird nailiyyətlərinə ən böyük təsir göstərdiyi fəaliyyətlərə yönəltməkdir.

Müəllim məmnunluğu

Müəllim peşəsinin cəlbediciliyindən danışarkən, ilk növbədə, əməkhaqqı yada düşür. OECD rəqabətqabiliyyətli əməkhaqqının və idarəolunan iş yükünün müəllim peşəsinin cəlbediciliyinə ciddi təsir göstərdiyini qeyd edir. Hesabata görə, məsələ bununla məhdudlaşmır. Peşəkar muxtariyyət, dəstəkləyici məktəb rəhbərliyi, müsbət iş münasibətləri, karyera inkişafı imkanları və müəllim əməyinin cəmiyyətdə qiymətləndirilməsi də peşənin cəlbediciliyini müəyyən edən mühüm amillərdir. 

OECD ölkələrində müəllimlərin 85 faizi öz işindən məmnun olduğunu bildirir.  Bununla belə, onların yalnız 22 faizi müəllimlik peşəsinin cəmiyyət tərəfindən layiqincə qiymətləndirildiyini düşünür. 

Bu rəqəmlər maraqlı bir paradoksu ortaya qoyur: müəllimlərin böyük əksəriyyəti seçdiyi peşədən razıdır, lakin onların əhəmiyyətli hissəsi cəmiyyətin bu peşəyə kifayət qədər dəyər vermədiyini düşünür. Ölkələr arasında fərqlər də böyükdür. Məsələn, Yaponiyada müəllimlərin iş məmnuniyyəti digər peşələrdə çalışanlarla müqayisədə daha yüksək olduğu halda, Çilidə əks mənzərə müşahidə olunur.

Müəllim çatışmazlığının həlli yollarından biri…

Müəllim çatışmazlığının azaldılması üçün OECD-nin diqqət çəkdiyi istiqamətlərdən biri ikinci karyera kimi müəllimliyə keçidin asanlaşdırılmasıdır. Digər sahələrdə çalışan, artıq peşəkar təcrübə qazanmış insanların müəllimliyə keçməsi həm potensial namizədlər dairəsini genişləndirə, həm də məktəblərə yeni bilik və təcrübə gətirə bilər. 

Avstraliya və Niderland kimi ölkələrdə aşağı orta təhsil pilləsində çalışan müəllimlərin 15 faizdən çoxu ikinci karyera müəllimləridir. Bu ölkələrdə çevik keçid mexanizmləri əvvəlki iş təcrübəsinin tanınmasını və müəllim hazırlığının əmək fəaliyyəti ilə əlaqələndirilməsini nəzərdə tutur. Lakin belə mexanizmlər bütün ölkələrdə mövcud deyil. Bir sıra təhsil sistemlərində ikinci karyera müəllimlərinin payı cəmi bir neçə faiz təşkil edir.

Şagirdlərin sayı azalır, amma müəllim problemi həll olunmur

Demoqrafik dəyişikliklər ilk baxışda müəllim çatışmazlığının azalmasına imkan yarada bilər. OECD ölkələrində 5–14 yaşlı uşaqların sayının 2024–2033-cü illər arasında 9 faiz azalacağı proqnozlaşdırılır. Lakin şagird sayının azalması avtomatik olaraq müəllim ehtiyacının azalması demək deyil. 

Son onillikdə bir sıra ölkələrdə şagirdlərin sayı azaldığı halda müəllimlərin və siniflərin sayı ya əvvəlki səviyyədə saxlanılıb, ya da artırılıb. Bu vəziyyət bir tərəfdən təhsil sistemləri üçün əlavə maliyyə yükü yaratsa da, digər tərəfdən mühüm imkan açır. Şagird sayının azaldığı ərazilərdə yaranan resursları müəllim çatışmazlığının daha ciddi hiss olunduğu məktəblərə, regionlara və fənlərə yönəltmək mümkündür. 

OECD-yə görə, bu proses diqqətlə idarə olunmalıdır. Müəllim heyətinin yaşlanması fonunda bəzi regionlarda həm şagird sayının azalması, həm də müəllimlərin təqaüdə çıxması eyni vaxtda baş verə bilər. Nəticədə bir ərazidə müəllim çatışmazlığı dərinləşərkən, digər ərazidə mövcud resurslardan tam istifadə olunmaya bilər. Deməli, qarşıdakı dövr üçün əsas vəzifələrdən biri yalnız daha çox müəllim hazırlamaq deyil, mövcud müəllim resurslarını daha düzgün bölüşdürmək olacaq.

Müəllim çatışmazlığından daha geniş problem: dəyişən əmək bazarı

Hesabatın diqqətçəkən məqamlarından biri təhsil və əmək bazarı arasındakı əlaqənin müəllim çatışmazlığından daha geniş kontekstdə nəzərdən keçirilməsidir. Bacarıqlara olan tələbat texnoloji dəyişikliklərə uyğun olaraq dəyişdikcə, təhsil sistemləri təqdim etdikləri ixtisas və kvalifikasiyaların aktuallığını təmin etməlidirlər. 

Maraqlı göstəricilərdən biri gənclərin işsizlik səviyyəsi ilə bağlıdır. 2023–2025-ci illər arasında 25–34 yaşlı ali təhsilli gənclər arasında işsizlik səviyyəsi OECD üzrə orta hesabla 0,4 faiz artıb. Eyni dövrdə tam orta təhsil səviyyəsinə malik gənclər arasında işsizlik 0,2 faiz azalıb. Nəticədə iki qrup arasındakı işsizlik fərqi 2,4 faizdən 1,8 faizə qədər daralıb. Bu, uzunmüddətli tendensiya baxımından diqqətçəkən dəyişiklikdir. Çünki 2000-ci ildən sonra ilk dəfə ali təhsilli gənclər arasında orta işsizlik səviyyəsi artdığı halda, tam orta təhsil kvalifikasiyasına malik gənclər arasında bu göstərici azalıb. 

Bəzi müzakirələrdə bu dəyişiklik süni intellektin əmək bazarında ali təhsilli gənc məzunlara tələbatı azaltması ilə əlaqələndirilir. Lakin OECD vurğulayır ki, süni intellektin bacarıqlara olan tələbatda uzunmüddətli təsiri barədə sübutlar hələ məhduddur.

Bununla yanaşı, ali təhsil kvalifikasiyaları əmək bazarında hələ də əhəmiyyətli üstünlüklər təmin edir. Buna görə də təhsil sistemlərinin əmək bazarındakı dəyişiklikləri diqqətlə izləməsi, ixtisas və proqramların əmək bazarının yeni tələblərinə uyğunlaşdırılması mühüm əhəmiyyət daşıyır.

Müəllim çatışmazlığının həlli yeni yanaşmalar tələb edir

Hesabatın əsas mesajlarından biri bundan ibarətdir ki, müəllim çatışmazlığı yalnız vakant yerlərin sayını azaltmaq məsələsi deyil. Problem əmək bazarındakı rəqabət, demoqrafik dəyişikliklər, müəllimlərin yaşlanması, iş şəraiti, peşənin ictimai nüfuzu, karyera imkanları və təhsildə texnologiyaların tətbiqi kimi bir-biri ilə əlaqəli amillərdən formalaşır. Bu səbəbdən təhsil sistemlərinin qarşısında ikili vəzifə dayanır: bir tərəfdən müəllimlik peşəsinin yeni nəsil üçün daha cəlbediciliyini qorumaq, digər tərəfdən isə mövcud müəllim resurslarından daha səmərəli istifadə etmək. 

Müəllim çatışmazlığının gələcəkdə də təhsil siyasətinin əsas məsələlərindən biri olaraq qalacağı görünür. Demoqrafik dəyişikliklər, əmək bazarının transformasiyası və süni intellektin yaratdığı yeni imkan və çağırışlar isə bu məsələyə ənənəvi yanaşmaların yenidən nəzərdən keçirilməsini zəruri edir. 

OECD-nin yeni hesabatı göstərir ki, bu  məsələlər artıq yalnız ayrı-ayrı ölkələrin deyil, bütövlükdə qlobal təhsil gündəminin mühüm hissəsidir.

Erkən uşaqlıq təhsili necə maliyyələşdirilir?

Hesabata əsasən, OECD ölkələri üzrə məktəbəqədər təhsildə hər uşağa düşən ümumi xərclər orta hesabla 2015-ci ildəki 9555 ABŞ dollarından 2023-cü ildə  11329 ABŞ dollarına yüksəlib (inflyasiya nəzərə alınmaqla). Eyni dövrdə dövlət xərcləri orta hesabla daha da sürətlə, təxminən 32% artıb ki, bu da dövlət maliyyələşdirməsinin rolunun gücləndiyini göstərir. 

Təhsilə qəbul olan 3-5 yaşlı uşaqlara sərf olunan dövlət xərcləri OECD ölkələri üzrə ÜDM-in 0,52%-ni təşkil edir, bütün mənbələrdən (özəl və qeyri-yerli maliyyələşdirmə daxil olmaqla) xərcləri nəzərə alsaq, bu rəqəm ÜDM-in 0,6%-nə qədər artır. 

2015-2023-cü illər arasında əksər ölkələrdə təhsil alan 3-5 yaşlı uşağa düşən dövlət xərcləri artıb və bu, çox vaxt sürətlə baş verib. OECD ölkələrində orta artım 34% təşkil edib ki, bu da erkən uşaqlıq təhsilinin maliyyələşdirilməsində dövlət rolunun artdığını göstərir. Bir neçə ölkədə əhəmiyyətli artımlar qeydə alınıb, Yaponiyada xərclər 92%, Koreyada 85% və Litvada ikiqatdan çox artıb. Daha 20 OECD ölkəsində daha nisbi artımlar qeydə alınıb. Eyni zamanda, bu tendensiya universal deyil. Bir neçə ölkədə, xüsusən də heç bir dəyişiklik göstərməyən Birləşmiş Krallıqda çox məhdud dəyişiklik müşahidə olunub. Norveç və İsveç kimi bəzi ölkələrdə hər uşağa düşən dövlət xərcləri azalıb. 

OECD qeyd edir ki, erkən uşaqlıq təhsilinə (EUT) investisiya qoyuluşu azyaşlı uşaqlar üçün daha yaxşı əlçatanlıq və daha yüksək keyfiyyətli qayğı təmin edə bilər. Bundan əlavə, EUT-yə ayrılan xərclər qadınların əmək bazarında iştirak nisbətlərini artırmaq və əlverişsiz vəziyyətdə olan uşaqlar üçün əlavə təhsil üçün güclü təməllər təmin etməklə bərabərliyi təşviq etmək üçün siyasət vasitəsi ola bilər. 

Məktəbəqədər təhsilə düşən xərclərdəki tendensiyalar

Hesabatda qeyd olunur ki, məktəbəqədər təhsil müəssisələrində hər uşağa düşən ümumi xərclər 2015-2023-cü illər arasında əksər ölkələrdə artıb. OECD-nin orta göstəricisi 9555 dollardan 11 329 dollara, orta hesabla 27% artıb. Dövlət xərcləri orta hesabla daha da güclü şəkildə artıb (32%). Ölkələr arasında dəyişikliklərin miqyasında çox fərq var. Bəzi sistemlərdə, məsələn, hökumət və ümumi xərclərin 130%-dən çox artdığı Litva və hər iki göstəricinin 70%-dən çox artdığı Koreyada güclü artımlar müşahidə edilib. Digərlərində isə daha nisbi artımlar və ya hətta azalmalar müşahidə edilib. Məsələn, Norveç və İsveçdə qismən azalmalar müşahidə olunub, lakin onların hər uşağa düşən xərc səviyyələri OECD ölkələri arasında ən yüksək göstəricilər arasında qalır. 

Əksər ölkələrdə hər uşağa düşən ümumi, həm də dövlət xərcləri eyni istiqamətdə hərəkət etsə də, dövlət xərcləri daha sürətli artmağa meyilli olub və Finlandiya, Almaniya və Koreyada olduğu kimi, bu ikisi arasındakı fərqi azaldıb. Bu, digər mənbələrə nisbətən birbaşa dövlət maliyyələşdirməsinin gücləndiyini göstərir. Sürət fərqi Yaponiyada çox nəzərə çarpırdı, burada dövlət xərcləri 24% artan xərclərdən daha sürətlə 92% artıb. Birləşmiş Krallıq bu iki ölçüdə dəyişiklik istiqamətinin fərqli olduğu yeganə ölkədir: məktəbəqədər təhsildə uşağa düşən ümumi xərclər azalıb, hətta dövlət xərcləri bu dövrdə artsa da.

Ali təhsil necə maliyyələşdirilir?

Hesabata əsasən, bakalavr, magistr və doktorantura təhsil səviyyələrində  tələbə başına düşən xərclər OECD ölkələrində geniş şəkildə fərqlənir və Yunanıstanda 6000 ABŞ dollarından aşağı, Lüksemburqda isə 70000 ABŞ dollarından çoxdur.

Dövlət maliyyəsi bakalavr, magistr və doktorantura təhsil səviyyələrində əsas maliyyələşdirmə mənbəyi olaraq qalır və orta hesabla ümumi xərclərin 68%-ni təşkil edir, baxmayaraq ki, dövlət mənbələrindən gələn pay Norveçdə 90%-dən çox, Birləşmiş Krallıqda isə 21%-ə qədər dəyişir ki, bu da təhsil haqqı siyasəti və maliyyələşdirmə modellərindəki fərqləri əks etdirir.

Tədqiqat və innovasiya (R&İ) bakalavr, magistr və doktorantura təhsil səviyyələrinə ayrılan ümumi xərclərin təxminən üçdə birini təşkil edir ki, bu da ali təhsil müəssisələrinin həm tədrisdə, həm də tədqiqatda ikili rolunu vurğulayır.

OECD ölkələri üzrə hər tələbəyə düşən ümumi xərclərin təxminən üçdə biri araşdırma və inkişaf (AR-GE) ilə bağlıdır və 8433 ABŞ dolları təşkil edir, 15753 ABŞ dolları isə tədrisə və digər əsas təhsil fəaliyyətlərinə ayrılır. Hər tələbəyə düşən ümumi xərclərin ən yüksək olduğu ölkələr də AR-GE-yə əhəmiyyətli dərəcədə vəsait ayırmağa meyillidirlər.   Lüksemburqda AR-GE xərcləri hər tələbəyə təxminən 30 000 ABŞ dollarına çatır ki, bu da tədqiqatın onun ali təhsil sisteminə güclü inteqrasiyasını əks etdirir. Danimarka və İsveç oxşar bir nümunə göstərir, AR-GE xərcləri ümumi xərclərin çox böyük bir hissəsini təşkil edir. 

OECD ölkələrində ali təhsilin genişlənməsi əlçatanlığı və nailiyyətləri, eyni zamanda keyfiyyəti, bərabərliyi və maliyyə dayanıqlılığını dəstəkləmək üçün lazım olan resursları da artırıb.  Tələbə sayı artdıqca və dövlət büdcələri səhiyyə, pensiya və müdafiə kimi rəqabətli prioritetlərin təsirinə düşdükcə  ölkələr ali təhsilin maliyyələşdirilməsinə getdikcə daha müxtəlif yanaşmalar tətbiq edirlər. 

Eyni zamanda, ali təhsil müəssisələri tədrisdən kənara çıxan bir çox funksiyanı yerinə yetirir. Bir çox ölkələrdə ali təhsil müəssisələri tədqiqat və innovasiya sistemlərində mərkəzi rol oynayır, yəni xərclərin əhəmiyyətli bir hissəsi AR-GE fəaliyyətlərinə ayrılır. Nəticədə, ölkələr üzrə hər tələbəyə düşən xərclərdəki fərqlər yalnız tədris xərclərindəki fərqləri deyil, həm də institusional strukturlardakı, tədqiqat intensivliyindəki və kadr profillərindəki fərqləri əks etdirir.

Digər tapıntılar:
-Bütün ali təhsil müəssisələrində xərclərin bölgüsü ölkələr arasında kəskin şəkildə fərqlənir. İrlandiya və Portuqaliya resursların 70%-dən çoxunu müəllim heyətinə yönəldir, Lüksemburq isə cari xərclərinin 92%-ni müəllim olmayan heyətə və tədqiqat və əməliyyat xərcləri kimi digər cari xərclərə ayırır.
-Danimarka və İsveçdə bakalavr, magistr və doktorantura və ya ekvivalent səviyyələrdə tələbə başına düşən xərc orta səviyyədən yuxarıdır və bu xərclərin 50%-dən çoxunu tədqiqat və inkişaf fəaliyyətlərinə ayırırlar ki, bu da OECD ölkələri arasında ən yüksək göstəricidir.
-Avstraliya, Kanada və Birləşmiş Krallıq ali təhsilə çıxışı dəstəkləmək üçün hökumət tərəfindən dəstəklənən tələbə krediti sistemlərinə malikdir və digər OECD ölkələrinə nisbətən ev təsərrüfatlarının xərclərinə daha çox güvənirlər. Bu, qismən onların bakalavr, magistr və doktorantura və ya ekvivalent səviyyələrdə tələbə başına orta hesabla daha yüksək xərclərə malik olmalarının səbəbini izah edir.

Beynəlxalq tələbə mobilliyi necə inkişaf edir?

Ali təhsil gənclərdə qabaqcıl bacarıqları inkişaf etdirir və yüksəkixtisaslı peşələrə çıxışı təmin edir. Son 10 ildə beynəlxalq tələbə mobilliyi xeyli genişlənib və ali təhsil almaq üçün xaricə üz tutan tələbələrin sayı artmaqdadır. Bu tendensiya getdikcə təhsil sistemlərinin cəlbediciliyini və beynəlxalq əhatə dairəsini, eləcə də qabaqcıl bacarıqlara və ixtisaslaşmış təcrübəyə artan qlobal tələbata cavab vermək qabiliyyətini əks etdirir. 

Qlobal tələbə mobilliyi son 10 ildə, xüsusən də ali təhsilin daha inkişaf etmiş səviyyələrində əhəmiyyətli dərəcədə güclənib. 2015-2024-cü illər arasında OECD üzrə beynəlxalq tələbələrin orta payı həm magistr səviyyəsində (18%-dən 24%-ə), həm də doktorantura səviyyəsində (27%-dən 34%-ə) 6 - 7 faiz artıb. Bu artımlar xüsusilə Avstraliyada diqqəti cəlb edir, burada magistr proqramlarına qəbul olan beynəlxalq tələbələrin payı bu dövrdə 50%-dən 64%-ə, doktorantura səviyyəsində isə 39%-dən 50%-ə yüksəlib. 

Digər ölkələrdə də əhəmiyyətli artım müşahidə olunub: Birləşmiş Krallıqda beynəlxalq tələbələr hazırda magistraturaya yeni qəbul olanların 58%-ni təşkil edir ki, bu da 2015-ci ildəki 45%-dən çoxdur, Estoniyada isə doktorantura səviyyəsində beynəlxalq tələbələrin payı 2 dəfədən çox artaraq 20%-dən 41%-ə çatıb. Ali təhsilin aşağı səviyyələrində beynəlxalq tələbə sayında artım faiz baxımından qismən az olub, baxmayaraq ki, magistr və doktorantura səviyyələrində müşahidə olunan artıma mütənasib olaraq oxşardır. 2015-2024-cü illər arasında bakalavr səviyyəsində beynəlxalq yeni qəbul olanların payı OECD ölkələri üzrə orta hesabla 8%-dən 11%-ə, qısamüddətli ali təhsil proqramları üçün isə 5%-dən 7%-ə yüksəlib. 

Beynəlxalq tələbələrin payı ali təhsil səviyyəsi ilə əhəmiyyətli dərəcədə artır: 2024-cü ildə OECD ölkələri üzrə bakalavr səviyyəsində yeni qəbul olanların orta hesabla 11%-ni, magistr səviyyəsində 24%-ni və doktorantura səviyyəsində 34%-ni təşkil edir və Lüksemburqda doktoranturaya qəbul olanların 87%-nə çatır.

Beynəlxalq tələbələrin elm, texnologiya, mühəndislik və riyaziyyat (STEM) sahələrində məzun olma ehtimalı yerli tələbələrə nisbətən daha yüksəkdir: OECD üzrə orta hesabla beynəlxalq məzunların 30%-i, milli məzunların isə 23%-i STEM dərəcəsi alıb və xüsusilə ABŞ kimi ölkələrdə bu rəqəm yüksəkdir.

Əksər OECD ölkələri xaricə göndərdikləri milli tələbələrin sayından daha çox beynəlxalq tələbə qəbul edilir. Avstraliya xaricə göndərdiyi tələbələrin sayından 45,  Böyük Britaniya  isə 18 dəfə çox beynəlxalq tələbə qəbul edir.

Digər tapıntılar

-OECD ölkələri üzrə bakalavr (51%) və magistr (52%) səviyyələrində beynəlxalq yeni qəbul olanların təxminən yarısını qadınlar təşkil edir, lakin doktorantura səviyyəsində bir qədər az təmsil olunurlar və orta hesabla beynəlxalq tələbələrin 45%-ni təşkil edirlər.
-Beynəlxalq tələbə mobilliyi yüksək səviyyədə cəmləşib və 2024-cü ildə Avstraliya, Kanada, Birləşmiş Krallıq və Amerika Birləşmiş Ştatları OECD üzrə bütün beynəlxalq tələbələrin təxminən yarısını qəbul edib.
-Beynəlxalq məzunlar həmçinin biznes, inzibati və hüquq sahələrində də çox təmsil olunurlar (milli məzunlar arasında bu rəqəm 23%-ə qarşı 26%), lakin təhsil (11%-ə qarşı 4%) və səhiyyə və rifah (18%-ə qarşı 13%) kimi milli əmək bazarları ilə sıx bağlı sahələri bitirmə ehtimalı daha azdır.   Beynəlxalq tələbələr xüsusilə ali təhsilin qabaqcıl səviyyələrində və doktorantura səviyyəsində STEM sahələrində cəmləşiblər ki, bu da tədqiqat və doktorantura təhsili sistemlərinin artan beynəlmiləlləşməsini əks etdirir.

Müəllimlərin əksəriyyətini qadınlar təşkil edir, lakin… 

Qadınlar təhsilin aşağı səviyyələrində müəllimlərin açıq-aşkar əksəriyyətini təşkil etsələr də, demək olar ki, bütün OECD ölkələrində rəhbər vəzifələrdə az təmsil olunurlar. Yüksək təhsil səviyyələrində kişilərin payı artır. OECD ölkələri üzrə orta hesabla erkən uşaqlıq təhsili və qayğısı sahəsində çalışan müəllimlərin 96%-ni, ali təhsildə isə akademik heyətin 46%-ni qadınlar təşkil edir. Finlandiyada müvafiq rəqəmlər 97% və 53% -dir.  OECD ölkələri üzrə orta hesabla 2015-2024-cü illər arasında müəllimlər arasında gender balansı nisbətən az dəyişib. Əksər ölkələrdə ali təhsildə akademik heyətin əksəriyyətini kişilər təşkil etsə də, qadınların payı artıb.  

Bununla belə, liderlik vəzifələrində qadınların nisbəti son on ildə durmadan artıb.