Regionda ali təhsil: Torpaqdan biliyə, bilikdən inkişafa
“Aqronomluq” ixtisası Qubanın yeni inkişaf modelində
Qubada aqronom kadrların hazırlanmasına başlanılması sadəcə ali təhsil sisteminə yeni bir ixtisasın əlavə edilməsi deyil. Bu addım regionun iqtisadi ixtisaslaşması ilə ali təhsilin məzmununu yaxınlaşdıran, elm-təhsil-istehsal əlaqəsini gücləndirən və Qubanın aqrar potensialını insan kapitalına çevirməyə xidmət edən strateji təşəbbüsdür.
Qubanın aqrar iqtisadiyyatı: rəqəmlər və yeni çağırış
Quba tarixən Azərbaycanın aparıcı meyvəçilik rayonlarından biri kimi tanınır. Lakin XXI əsrin kənd təsərrüfatında təbii imkanların mövcudluğu artıq özlüyündə rəqabət üstünlüyü yaratmır. Müasir aqrar istehsal elmi bilik, düzgün sort seçimi, torpaq və su analizi, səmərəli suvarma, bitki mühafizəsi, rəqəmsal monitorinq, məhsulun saxlanması və peşəkar idarəetmə tələb edir. Bu baxımdan aqronomluq ixtisasının Qubada açılması təhsillə iqtisadiyyatın bir-birinə yaxınlaşmasının mühüm nümunəsidir.
Dövlət Statistika Komitəsinin Quba rayonu üzrə göstəricilərinə əsasən, kənd təsərrüfatı, meşə təsərrüfatı və balıqçılıq sektorunda ümumi buraxılış 2023-cü ildə təxminən 274,2 milyon manat, 2024-cü ildə isə 293 milyon manat təşkil edib. Bir il ərzində təxminən 18,8 milyon manatlıq artım Qubada aqrar sektorun yalnız tarixi ənənə deyil, həm də müasir regional iqtisadiyyatın əsas dayaqlarından biri olduğunu göstərir.
2025-ci ilin nəticələri də texnoloji yenilənmənin miqyasını aydın göstərir. Quba Dövlət Aqrar İnkişaf Mərkəzinin mediada yayılan məlumatlarına görə, rayonda 105 min ton alma istehsal olunub. Alma bağlarının sahəsi 7061 hektar, intensiv və superintensiv bağların sahəsi isə 2700 hektara yaxınlaşıb. Toplanan alma məhsulunun 70-75 faizinin müasir tipli bağlardan əldə olunması xüsusilə diqqətəlayiqdir. Ənənəvi bağlarda hektardan 20-25 ton məhsul götürüldüyü halda, müasir bağlarda bu göstərici 50-60 tonu keçir. Bu fərq göstərir ki, aqrar artımın əsas mənbəyi bundan sonra təkcə əkin sahəsinin genişlənməsi deyil, hər hektarın elmi və texnoloji səmərəliliyinin yüksəldilməsi olmalıdır.
Müasir təsərrüfat eyni zamanda yeni risklər də yaradır. İqlim dəyişmələri, su ehtiyatlarının səmərəli idarə olunması, invaziv zərərvericilər və bitki xəstəlikləri aqronomun funksiyasını əvvəlkindən daha mürəkkəb edir. Bu gün aqronom yalnız becərmə qaydalarını bilən mütəxəssis deyil; o, torpaq analizindən bitki fiziologiyasına, fitosanitar monitorinqdən məhsuldarlığın proqnozlaşdırılmasına qədər bütöv istehsal prosesini elmi əsaslarla idarə etməyi bacarmalıdır. Quba kimi intensiv meyvəçilik regionunda belə mütəxəssislərə ehtiyacın artması təbii və obyektiv prosesdir.
“Aqronomluq” ixtisası - əmək bazarının ali təhsilə sifarişi
ADPU-nun Quba filialında yeni tədris ilindən Aqronomluq ixtisası üzrə 20 plan yerinin ayrılması təsadüfi qərar deyil. Bu addım Quba-Xaçmaz regionunun aqrar potensialından, intensiv meyvəçiliyin, aqroparkların və emal müəssisələrinin inkişafından, eləcə də müasir aqrar biliklərə yiyələnmiş mütəxəssislərə yaranan real tələbatdan irəli gəlir. Quba Rayon İcra Hakimiyyətinin təşəbbüsü və dəstəyi ilə reallaşdırılan bu mühüm layihə regionun öz kadr potensialını formalaşdırması və aqrar iqtisadiyyatın elmi əsaslarla gücləndirilməsi baxımından strateji əhəmiyyət daşıyır.
Bu prosesdə ADPU rəhbərliyinin regionlarda fəaliyyət göstərən filialların inkişafına yanaşması da xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Filialların yalnız mərkəzi universitetin tədris proqramlarını həyata keçirən struktur bölmələr kimi deyil, yerləşdikləri bölgələrin sosial-iqtisadi inkişafına, əmək bazarının tələblərinə və yerli kadr ehtiyaclarına cavab verən regional ali təhsil və intellektual inkişaf mərkəzləri kimi formalaşdırılması ali təhsilin yeni missiyasını ifadə edir. Belə yanaşma ixtisas portfelinin yerli ehtiyaclar əsasında yenilənməsinə, region üçün vacib mütəxəssislərin elə həmin regionda hazırlanmasına və ali təhsilin sosial-iqtisadi inkişafla daha sıx əlaqələndirilməsinə imkan verir.
Bu yanaşma filialda son illərdə keyfiyyət təminatı, institusional idarəetmə, cəmiyyətə xidmət və sosial məsuliyyət istiqamətində aparılan işlərlə də uzlaşır. Yeni ixtisasın dayanıqlı nəticə verməsi üçün tədris proqramı, laboratoriya imkanları, istehsalat təcrübəsi, elmi tədqiqat və işəgötürənlərlə əməkdaşlıq vahid sistem kimi qurulmalıdır. Belə olduqda ali məktəb sadəcə məzun hazırlayan müəssisə deyil, regionun inkişaf prioritetlərini insan kapitalı ilə təmin edən strateji tərəfdaşa çevrilir.
Müasir regional universitetin əsas sualı “hansı ixtisası tədris edirik?” deyil, “region hansı mütəxəssisə ehtiyac duyur və universitet bu ehtiyaca necə cavab verir?” olmalıdır. Aqronomluğun Qubada açılması məhz bu yanaşmanın praktik nümunəsidir. Quba Rayon İcra Hakimiyyətinin təşəbbüsü, ADPU rəhbərliyinin institusional dəstəyi və filialın regionun real iqtisadi ehtiyaclarını təhsil strategiyasına çevirməsi burada bir-birini tamamlayan amillərdir.
Elm, təhsil və istehsal eyni məkanda
Yeni ixtisasın üstünlüklərindən biri Qubanın özünün böyük bir “açıq aqrar laboratoriya” olmasıdır. Alma və digər meyvə bağları, müxtəlif torpaq və iqlim şəraiti, intensiv və ənənəvi təsərrüfat modelləri, fermer təsərrüfatları, emal müəssisələri və Meyvəçilik və Çayçılıq Elmi-Tədqiqat İnstitutu eyni regionda cəmləşib. ADPU-nun Quba filialı ilə institut arasında əməkdaşlığın genişləndirilməsi tələbələrin nəzəri biliklərini laboratoriya və istehsalat təcrübəsi ilə birləşdirmək üçün ciddi imkan yaradır.
Bu əməkdaşlığın əsas üstünlüyü təhsilin real problem üzərində qurulmasıdır. Tələbə auditoriyada öyrəndiyi nəzəri bilikləri sahədə müşahidə etməli, elmi-tədqiqat institutunun laboratoriya və informasiya resurslarından yararlanmalı, fermer təsərrüfatlarında istehsal prosesini izləməli və konkret aqrotexniki problemlərin həllinə cəlb olunmalıdır. Bu model həm tələbənin peşə hazırlığını yüksəldir, həm də universitetin region üçün tətbiqi elmi nəticə yaratmaq imkanını genişləndirir.
Bu modeldə tələbə torpaqşünaslığı yalnız auditoriyada öyrənməməli, yerli torpaq nümunələri üzərində işləməli; bitki mühafizəsini real xəstəlik və zərərvericilər üzərində müşahidə etməli; suvarma rejimlərini, məhsuldarlıq məlumatlarını və istehsal xərclərini təsərrüfat şəraitində təhlil etməlidir. Dəqiq əkinçilik, coğrafi informasiya sistemləri, məsafədən zondlama, dron texnologiyaları, aqrometeorologiya, fitosanitar monitorinq, məhsul yığımından sonrakı texnologiyalar və aqrar sahibkarlıq kimi istiqamətlərin klassik aqronomluq bilikləri ilə birləşdirilməsi gələcəyin mütəxəssisini formalaşdıracaq.
Elm və təhsilə dövlət dəstəyi
Qubada baş verən bu proses ölkədə həyata keçirilən ümumi aqrar siyasətin regional ifadəsi kimi də qiymətləndirilə bilər. Prezident İlham Əliyevin 25 may 2026-cı il tarixli Sərəncamı ilə təsdiq edilmiş “Azərbaycan Respublikasında kənd təsərrüfatı, balıqçılıq və akvakultura məhsullarının istehsalı və emalı sahələrinin inkişafına dair 2026-2030-cu illər üçün Dövlət Proqramı”nda rəqabətqabiliyyətliliyin artırılması, yüksək əlavə dəyər yaradan intensiv təsərrüfatçılığın genişləndirilməsi və ərzaq təhlükəsizliyinin gücləndirilməsi əsas istiqamətlər kimi müəyyənləşdirilib. Bu siyasətin mahiyyəti daha çox məhsul istehsal etməklə yanaşı, torpaq, su, texnologiya və insan resursundan daha səmərəli istifadə etməkdir.
Kənd Təsərrüfatı Nazirliyinin subsidiya və texnoloji dəstək mexanizmlərində intensiv bağçılığın, sertifikatlı tinglərin, müasir suvarma sistemlərinin və innovativ yanaşmaların təşviqi aqrar istehsalın keyfiyyətcə yenilənməsinə xidmət edir. Elm və Təhsil Nazirliyinin insan kapitalının inkişafına yönəlmiş siyasəti isə bu texnoloji yenilənmənin kadr təminatını gücləndirir. Məktəb səviyyəsində peşə təmayüllü siniflərdə aqronom profilinin mövcudluğu, ali təhsildə aqrar istiqamətlər üzrə müasir proqramların və beynəlxalq əməkdaşlığın genişlənməsi elm-təhsil-istehsal zəncirinin formalaşdığını göstərir.
Bu siyasətlərin bir nöqtədə birləşməsi mühüm prinsipial nəticə doğurur: dövlət aqrar istehsal üçün texnologiya və maliyyə imkanlarını genişləndirirsə, təhsil sistemi həmin imkanlardan səmərəli istifadə edə biləcək mütəxəssisi hazırlamalıdır. Müasir suvarma sistemi, məhsuldar sort və ya rəqəmsal müşahidə vasitəsi yalnız elmi əsaslandırılmış tətbiq zamanı yüksək nəticə verir. Buna görə aqrar siyasətlə elm və təhsil siyasətinin əlaqələndirilməsi kənd təsərrüfatında dayanıqlı inkişafın əsas şərtlərindən biridir.
Regional səviyyədə də bu xətt tamamlanır. Quba Rayon İcra Hakimiyyətinin aqrar sahədə dövlət dəstək mexanizmlərinin fermerlərlə müzakirəsinə, innovasiya və kadr hazırlığı məsələlərinə verdiyi diqqət, eləcə də Aqronomluq ixtisasının yaradılmasına
göstərdiyi dəstək regionun iqtisadi potensialına yalnız cari istehsal göstəriciləri ilə deyil, uzunmüddətli insan kapitalı baxımından yanaşıldığını göstərir.
Quba aqrar bilik mərkəzinə çevrilə bilər
“Aqronomluq” ixtisasının uğuru yalnız qəbul planının dolması ilə ölçülməməlidir. Əsas nəticə məzunların regionda məşğulluğu, fermer təsərrüfatları ilə əməkdaşlığın genişlənməsi, tələbələrin tətbiqi tədqiqatlara cəlb olunması, məhsuldarlığın və keyfiyyətin yüksəlməsi, su və digər resurslardan daha səmərəli istifadə, xəstəlik və zərərvericilərdən itkilərin azalması kimi göstəricilərdə görünməlidir. Bu baxımdan məzunların məşğulluğunun, təsərrüfatlarla birgə layihələrin, tələbə tədqiqatlarının və texnologiya transferinin sistemli şəkildə izlənməsi yeni proqramın real təsirini qiymətləndirmək üçün vacib olacaq.
Qubanın bunun üçün ciddi üstünlükləri var: böyük istehsal bazası, intensiv bağçılıq təcrübəsi, elmi-tədqiqat institutu, dövlət dəstək mexanizmləri, yerli idarəetmənin aqrar kadr hazırlığına marağı və ADPU-nun Quba filialında yaradılan yeni təhsil platforması. Bu imkanlar vahid sistemdə işlədikdə Quba yalnız yüksək keyfiyyətli meyvə istehsal edən deyil, həm də aqrar bilik, texnologiya və peşəkar mütəxəssis yetişdirən regional mərkəzə çevrilə bilər.
Məhz buna görə “Aqronomluq” ixtisasının yaradılmasına sadəcə yeni qəbul istiqaməti kimi baxmaq düzgün olmazdı. Bu, torpaqla universitet arasında qurulan yeni körpüdür. Bir tərəfində Qubanın bağları, fermeri və istehsalçısı, digər tərəfində elm, laboratoriya, texnologiya və gənc mütəxəssis dayanır. Bu əlaqə dayanıqlı qurularsa, ixtisasın Qubaya ən böyük töhfəsi tonlarla ölçülən məhsuldan da geniş olacaq: regionun öz gələcəyini öz elmi potensialı və öz insan kapitalı ilə qurmaq imkanını gücləndirəcək.
Yusif Alıyev,
ADPU-nun Quba filialının direktoru, professor
