Reytinq göstəricidir, dayanıqlılıq isə əsas hədəf
Son illərdə ali təhsil müəssisələrinin uğuru yalnız tədrisin keyfiyyəti, elmi nəticələr və beynəlxalq əməkdaşlığın miqyası ilə ölçülmür. Müasir universitetdən həm də resurslardan səmərəli istifadə edən, ətraf mühitə təsirini azaldan, dayanıqlılıq prinsiplərini təhsil və tədqiqata inteqrasiya edən, cəmiyyət qarşısında sosial və ekoloji məsuliyyət daşıyan bir institut olması gözlənilir. Bu baxımdan “yaşıl universitet” anlayışı artıq ayrı-ayrı ekoloji təşəbbüslərdən daha geniş məna daşıyaraq universitetlərin strateji inkişaf istiqamətlərindən birinə çevrilir.
Azərbaycan universitetlərinin “UI GreenMetric World University Rankings”də son illərdə nümayiş etdirdiyi dinamika da bu baxımdan diqqət çəkir. Reytinqdə ölkəmizi təmsil edən ali təhsil müəssisələrinin sayının ildən-ilə artması dayanıqlı inkişaf məsələlərinin universitetlərin gündəliyində daha geniş yer tutduğunu göstərir. 2024-cü ildə reytinqdə Azərbaycanı 12 ali təhsil müəssisəsi təmsil edirdisə, 2025-ci ildə onların sayı 19-a, 2026-cı ildə isə 22-yə yüksəlib. Beləliklə, cəmi iki il ərzində iştirakçı universitetlərimizin sayı təxminən iki dəfə artıb.
Məsələnin digər mühüm tərəfi yalnız iştirakçıların sayının deyil, nəticələrin də yaxşılaşmasıdır. 2026-cı ildə Azərbaycanın 5 universiteti dünyanın TOP 500 universiteti sırasında yer alıb, 16 ali təhsil müəssisəsi isə əvvəlki illə müqayisədə mövqeyini yaxşılaşdırıb. Daha üç ali təhsil müəssisəsinin reytinqə ilk dəfə daxil olması da ölkənin ali təhsil sistemində dayanıqlılıq istiqamətində formalaşan ümumi dinamikanın davam etdiyini göstərir.
Bu mənzərəni yalnız beynəlxalq reytinqlərdə daha çox Azərbaycan universitetinin görünməsi kimi qiymətləndirmək düzgün olmazdı. Əslində, rəqəmlərin arxasında daha mühüm proses dayanır: universitetlər enerji və su istehlakından tullantıların idarə edilməsinə, yaşıl kampusdan nəqliyyata, təhsildən elmi tədqiqatlara qədər müxtəlif istiqamətlərdə öz fəaliyyətlərini ölçməyə və dayanıqlılıq prinsipləri əsasında yenidən nəzərdən keçirməyə başlayırlar.
MDU-nun üçillik yüksəlişi
Azərbaycan universitetlərinin ümumi yüksəlişi fonunda Mingəçevir Dövlət Universitetinin son üç ildə nümayiş etdirdiyi dinamika xüsusilə diqqətəlayiqdir. MDU “UI GreenMetric” reytinqində ilk dəfə 2024-cü ildə iştirak edərək dünya üzrə 928-ci yerdə qərarlaşıb. 2025-ci ildə universitet mövqeyini yaxşılaşdıraraq 897-ci yerə yüksəlib.
2026-cı il isə MDU üçün bu istiqamətdə əhəmiyyətli irəliləyiş ili olub. Universitet 6937,5 bal toplayaraq dünya üzrə 514-cü, Azərbaycan universitetləri arasında isə 6-cı yerə yüksəlib.
Beləliklə, MDU cəmi üç iştirak ili ərzində dünya sıralamasında 928-ci pillədən 514-cü pilləyə irəliləyərək ümumilikdə 414 pillə yüksəlib. Xüsusilə son bir ildə 383 pilləlik irəliləyiş əldə olunması universitetdə dayanıqlı inkişaf istiqamətində görülən işlərin nəticələrinin beynəlxalq qiymətləndirmədə də öz əksini tapdığını göstərir.
Lakin bu uğurun əhəmiyyətini yalnız reytinq cədvəlində neçə pillə yüksəlməklə məhdudlaşdırmaq olmaz. MDU-da son dövrdə dayanıqlılıq ayrı-ayrı ekoloji tədbirlərdən daha geniş bir yanaşmaya çevrilməkdədir. Enerji və su resurslarından səmərəli istifadə, tullantıların idarə olunması və çeşidlənməsi, yaşıl sahələrin genişləndirilməsi, enerji səmərəliliyinin artırılması, bərpa olunan enerji mənbələrindən istifadənin genişləndirilməsi, karbon emissiyalarının ölçülməsi və azaldılması bu istiqamətdə görülən işlərin əsas komponentlərindəndir.
Universitet kampusunda yaşıllıq sahələrinin genişləndirilməsi və biomüxtəlifliyin qorunması istiqamətində görülən işlərlə yanaşı, enerji və su səmərəliliyinin artırılmasına da xüsusi diqqət yetirilir. LED işıqlandırmaya mərhələli keçid, suya qənaət edən avadanlıqların tətbiqi, suyun təkrar istifadəsi imkanlarının genişləndirilməsi və tullantıların çeşidlənməsi kimi tədbirlər dayanıqlı kampus modelinin formalaşdırılmasına xidmət edir.
Ancaq “yaşıl universitet” yalnız yaşıl kampus demək deyil. Universitetlərin dayanıqlı gələcəyin formalaşmasında ən böyük imkanlarından biri onların təhsil və tədqiqat missiyasıdır. Bu səbəbdən MDU-da Dayanıqlı İnkişaf Məqsədlərinin təhsil proqramlarına inteqrasiyası, dayanıqlılıqla əlaqəli mövzuların tədrisdə əhatəsinin genişləndirilməsi, akademik heyətin bu istiqamətdə peşəkar inkişafının dəstəklənməsi və tələbələrin müxtəlif ekoloji və sosial təşəbbüslərə cəlb olunması da prioritet istiqamətlər sırasındadır.
Elmi-tədqiqat fəaliyyətində dayanıqlı enerji, su ehtiyatları, ətraf mühit, iqlim fəaliyyəti və regional inkişaf kimi istiqamətlərə diqqətin artırılması da təsadüfi deyil. Universitetin bu istiqamətdə yaratdığı struktur və tədqiqat imkanları dayanıqlılığın təkcə kampus daxilində deyil, elmi fəaliyyət müstəvisində də təşviqinə xidmət edir.
Burada vacib məqamlardan biri görülən işlərin ölçülə bilən nəticələrə çevrilməsidir. Dayanıqlılıq sahəsində uğuru yalnız keçirilən tədbirlərin və ya həyata keçirilən layihələrin sayı ilə qiymətləndirmək kifayət deyil. Universitet nə qədər enerji və su istehlak edir, bu göstəricilər əvvəlki illərlə müqayisədə necə dəyişir, tullantıların hansı hissəsi çeşidlənir, bərpa olunan enerjinin payı nə qədərdir, karbon emissiyaları hansı səviyyədədir və yaşıl sahələr necə dəyişir – bütün bunların sistemli şəkildə ölçülməsi və təhlili vacibdir.
“UI GreenMetric” kimi beynəlxalq qiymətləndirmələrin universitetlər üçün əhəmiyyəti də məhz burada ortaya çıxır. Reytinq yalnız universitetlərin bir-biri ilə müqayisəsi üçün deyil, həm də universitetin öz inkişaf dinamikasını izləməsi üçün mühüm vasitədir. Hər il toplanan məlumatlar mövcud vəziyyəti görməyə, zəif istiqamətləri müəyyənləşdirməyə və növbəti dövr üçün daha konkret hədəflər formalaşdırmağa imkan verir.
MDU-nun 928 → 897 → 514 ardıcıllığına da məhz bu prizmadan yanaşmaq lazımdır. Bu rəqəmlər sadəcə reytinq pillələri deyil. Onların arxasında məlumatların sistemləşdirilməsi, görülən işlərin ölçülməsi, nəticələrin təhlili və dayanıqlılığın universitet idarəçiliyində daha sistemli yer tutması prosesi dayanır.
Reytinq nəticədir, dayanıqlılıq isə davamlı proses
2026-cı ilin nəticələri həm Azərbaycan ali təhsili, həm də MDU üçün mühüm irəliləyişin göstəricisidir. Azərbaycan universitetlərinin “UI GreenMetric”də təmsilçiliyinin 22 ali təhsil müəssisəsinə çatması, universitetlərimizin beynəlxalq sıralamada mövqelərinin yaxşılaşması və TOP 500-də təmsilçiliyin genişlənməsi ölkə ali təhsilində dayanıqlı inkişaf gündəliyinin getdikcə daha çox əhəmiyyət qazandığını göstərir.
Bu ümumi dinamikanın içində MDU-nun cəmi üç il ərzində 928-ci yerdən 514-cü yerə yüksəlməsi universitetimizin son dövrdə dayanıqlı inkişafa verdiyi önəmin ölçülə bilən nəticələrindən biridir.
Bununla belə, qarşıdakı əsas məqsəd əldə edilən mövqeyə kifayətlənmək deyil. Bərpa olunan enerjinin payının artırılması, enerji və su istehlakının daha da optimallaşdırılması, tullantıların çeşidlənməsi və təkrar istifadənin genişləndirilməsi, karbon emissiyalarının azaldılması, yaşıl kampus infrastrukturunun inkişaf etdirilməsi, biomüxtəlifliyin qorunması və dayanıqlılığın təhsil və tədqiqata daha dərindən inteqrasiyası davamlı proses olmalıdır.
Çünki reytinqdə yüksəlmək nəticədir, dayanıqlı universitet qurmaq isə uzunmüddətli öhdəlikdir. Bu baxımdan Azərbaycanın ali təhsil müəssisələrinin “UI GreenMetric”də ildən-ilə genişlənən təmsilçiliyi və yüksələn nəticələri daha böyük bir dəyişimin göstəricisidir.
MDU üçün isə 928-ci pillədən 514-cü pilləyə uzanan yol yalnız beynəlxalq reytinqdə 414 pilləlik yüksəliş deyil. Bu, daha yaşıl, daha məsuliyyətli və daha dayanıqlı universitet modelinə doğru atılan addımların ölçülə bilən ifadəsidir.
