"Uğurun qısa yolu yoxdur" – Aziz Sancar

Türkiyəli alim, 2015-ci ildə kimya üzrə Nobel mükafatına layiq görülmüş professor Aziz Sancar Mersin Universitetində onun adını daşıyan Aziz Sancar adına Ali Texnologiyalar üzrə Təhsil, Tədqiqat və Tətbiq Mərkəzinin açılışında iştirak edib.  

“Azərbaycan müəllimi” xəbər verir ki, tədbirdən sonra alim mərkəzin laboratoriyaları və elmi infrastrukturu ilə tanış olub, yeni elmi tədqiqatının nəticələrini təqdim edib, tələbələrə elmə, zəhmətə və məqsədə bağlılıq barədə mühüm mesajlar ünvanlayıb. 

Alim “Həyatın üç aləmində ikili kəsiklərlə DNT-nin bərpası” (DNA Repair by Dual Incisions in the Three Kingdoms of Life) adlı mühazirəsində yeni tədqiqat nəticələrini ilk dəfə ictimaiyyətə təqdim edib. Araşdırma ultrabənövşəyi şüaların DNT-də yaratdığı zədələrin arxeya adlanan mikroorqanizmlər qrupunda necə aradan qaldırıldığını izah edir. Nəticələr canlıların üç əsas qrupunda DNT-nin bərpası mexanizmlərinin təkamülü haqqında yeni məlumatlar verir.

Qeyd edək ki, alimin mühazirəsi canlıların müxtəlif qruplarında DNT-nin bərpası proseslərinin öyrənilməsinə həsr edilib.  DNT hüceyrələrdə irsi məlumatı daşıyan əsas molekuldur. Xarici təsirlər, o cümlədən ultrabənövşəyi şüalar DNT-də zədələnmələr yarada bilər. Bu zədələrin vaxtında aradan qaldırılması hüceyrələrin normal fəaliyyətinin qorunması üçün mühüm əhəmiyyət daşıyır. 

Aziz Sancarın uzun illərdir apardığı tədqiqatlar məhz DNT-nin zədələnməsinin və bərpasının molekulyar mexanizmlərinin öyrənilməsinə yönəlib. Onun Mersin Universitetində təqdim etdiyi yeni araşdırma arxeyalarda DNT-nin müəyyən zədələrinin ikiqat kəsilmə mexanizmi ilə aradan qaldırılmasını və bu prosesin canlıların əsas qrupları üzrə müqayisəsini əhatə edir. Belə tədqiqatlar yalnız fundamental biologiyanın inkişafı baxımından deyil, həm də hüceyrələrin genetik sabitliyinin qorunması ilə bağlı proseslərin daha dərindən anlaşılması baxımından əhəmiyyətlidir. 

Alim qeyd etdi ki, onun komandası siçanlar üzərində aparılan təcrübələrdə əhəmiyyətli irəliləyiş əldə edib və sağlam sinir toxumasına zərər vermədən xərçəng hüceyrələrini uğurla məhv edib. "Siçanlar üzərində müalicədə əhəmiyyətli irəliləyiş əldə etmişik, amma bunun insanlarda işləyib-işləməyəcəyini bilmirəm. Bunu öyrənmək üçün daha çox tədqiqat aparılmalıdır. Bunu daha böyük heyvanlar üzərində sınaqdan keçirməli və daha ətraflı təhlillər aparmalıyıq. Bu baxımdan, ümid edirəm ki, burada heç kimdə beyin xərçəngi yoxdur, amma əgər varsa, xahiş edirəm məni ağlatmayın, çünki "Anam ölür, qızım ölür", "Professor, xahiş edirəm mənə kömək edin" kimi ürək ağrıdan məktublar alıram. Hələ o səviyyəyə çatmadığımız üçün heç nə edə bilmirəm, amma bunun üzərində işləyirik".

Gənclərə ünvanlanan mesaj: zəhmət və əzmkarlıq

Aziz Sancar çıxışında gənclərə mesajlar verib. Onun sözlərinə görə, uğura gedən yol davamlı əmək, səbir və məqsədyönlü fəaliyyət tələb edir. Sancar ABŞ-də təxminən 45 ildir yaşadığını, dünyanın müxtəlif yerlərində özünü türk kimi təqdim etdiyini bildirib. O, çıxışında belə bir fikir səsləndirib: “Elmin milləti yoxdur, amma alimin milləti var”. 

Nobel Komitəsi "Sizi necə elan edirik?" soruşanda, mən dedim: "Mən Türkəm. Bununla qürur duyuram". Diclə Universitetində professor-müəllim heyəti, tələbələrlə digər görüşündə A.Sancar bildirib ki, bir qayda olaraq, o, yalnız Türkiyədə və digər türk dövlətlərində seminar və mühazirələr verir. O, Nobel mükafatı laureatlarının adətən konfrans üçün 10.000 ilə 100 min dollar arasında pul aldığını bildirib və əlavə edib: "Mən də belə təkliflər aldım, amma getmədim. Lakin Türkiyədəki tədbirlərdə iştirak etdim və heç bir ödəniş almadan Türkiyədən gələn dəvətləri qəbul etdim". Alim universitetin iclas zalındakı izdihama işarə edərək bildirib ki, həyatında ilk dəfədir ki, bu qədər böyük bir izdiham qarşısında çıxış edir.

Aziz Sancar 2015-ci ildə Tomas Lindal və Pol Modriçlə birlikdə Kimya üzrə Nobel mükafatına layiq görülüb. Bu mükafat alimin DNT-nin bərpası mexanizmlərinin öyrənilməsinə verdiyi töhfələrin beynəlxalq səviyyədə tanınmasının nəticəsi olub.

Alimin doğulduğu ev (Savur, Mardin əyaləti) muzeyə çevrilib. Açılış mərasimində A.Sancar ümid etdiyini bildirib ki, bu məkan uşaqları elmə həvəsləndirəcək elmi və mədəni mərkəzə çevriləcək.