ÜST uşaqlarda piylənmə ilə bağlı qlobal tövsiyələrini açıqlayıb
Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı (ÜST) uşaqlarda və yeniyetmələrdə piylənmənin müalicəsi və qarşısının alınması ilə bağlı ilk qlobal tövsiyələrini açıqlayıb.
"Azərbaycan müəllimi" xəbər verir ki, ÜST-ün məlumatına görə, 1990-cı ildən etibarən 5-19 yaşlı uşaqlar və yeniyetmələr arasında piylənmə halları dörd dəfə artıb.
ÜST piylənməni həddindən artıq piy toplanması nəticəsində yaranan “xroniki, residivləşən xəstəlik” kimi müəyyən edir və bildirir ki, bu vəziyyət effektiv tibbi yardımla idarə oluna bilər.
Təşkilat xəbərdarlıq edir ki, piylənmə uşaqlarda erkən yaşlardan etibarən həm tibbi, həm də sosial problemlərə səbəb ola bilər. Xəstəlik 2-ci tip diabet və ürək-damar xəstəlikləri də daxil olmaqla, qeyri-infeksion xəstəliklərin yaranması riskini artırır. Piylənmə ilə yaşayan uşaqların stiqmatizasiya, ayrı-seçkilik və bullinqlə qarşılaşma ehtimalı da yüksəkdir. Bu hallar onların psixi sağlamlığına ciddi mənfi təsir göstərə bilər.
Yeni qlobal tövsiyələrdə əsas diqqət qidalanmanın yaxşılaşdırılmasına, fiziki aktivliyin artırılmasına və sağlam davranışların formalaşdırılmasına yönəldilir. ÜST-ün yanaşmasına görə, uşaqlarda piylənməyə qarşı mübarizənin əsasını dərman və ya cərrahi müdaxilə deyil, sağlam qidalanma, fiziki aktivlik və davamlı davranış dəyişikliklərini dəstəkləyən kompleks yardım təşkil etməlidir.
Bu çərçivədə ÜST 0-9 yaşlı uşaqlar üçün piylənmənin müalicəsində dərman preparatlarını, bariatrik cərrahiyyəni və çəki azaltmağa yönəlmiş tibbi cihazları tövsiyə etmir.
10-19 yaşlı yeniyetmələrdə isə GLP-1 preparatları kimi təsdiqlənmiş dərmanların istifadəsi yalnız nəzarət altında həyata keçirilən həyat tərzi proqramı nəticə vermədikdə nəzərdən keçirilə bilər. Ağır piylənmə hallarında bariatrik cərrahiyyə də ciddi şərtlər əsasında tətbiq oluna bilər.
Yeni tövsiyələrdə psixi sağlamlığın da piylənmənin müalicəsinin ayrılmaz hissəsi olduğu vurğulanır. Anksiyete, depressiya, aşağı özünəqiymət və emosiyaların tənzimlənməsində çətinliklər qeyri-sağlam qidalanmaya, fiziki passivliyə və sosial təcridə səbəb ola bilər. Digər tərəfdən, piylənmə ilə yaşayan uşaqların üzləşdiyi stiqma və bullinq də onların emosional rifahına zərər verə bilər.
Təşkilat eyni zamanda piylənmənin qlobal miqyasda artımının yalnız müalicə ilə dayandırıla bilməyəcəyini bildirir. Bunun üçün sağlam qidalanma və fiziki aktivliyi daha əlçatan və münasib qiymətə edən sistemli dəyişikliklərə ehtiyac var. ÜST ölkələri tənzimləyici və maliyyə tədbirləri görməyə, eləcə də təhsil, şəhərsalma, nəqliyyat və sosial müdafiə sahələrində müvafiq addımlar atmağa çağırır.
